ഹിപ്നോസിസും ധ്യാനവും -- ഓഷോ

 "ഹിപ്നോസിസ്" എന്ന വാക്കിന് തന്നെ വശീകരിക്കുന്ന എന്തോ ഒന്നുണ്ട്. അത് കൗതുകവും ഭയവും ആകർഷണവും ഉണർത്തുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണിത്, ഈ വാക്കിന്റെ ഉറവിടം എവിടെ നിന്നാണ്? ഹിപ്നോസിസ് എന്ന സങ്കല്പം പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കരിസ്മാറ്റിക് വൈദ്യനായിരുന്ന ഫ്രാൻസ് ആന്റൺ മെസ്മറുടേതാണ്. ഉറക്കത്തിന്റെ ഗ്രീക്ക് ദൈവമായ 'ഹിപ്നോസി'നെയാണ് ഈ പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, കാരണം അക്കാലത്തെ മെസ്മറിസത്തിന്റെ മിക്ക രൂപങ്ങളും പ്രത്യക്ഷത്തിൽ ഉറക്കത്തിന് സമാനമായ ഒരു അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നതായിരുന്നു.

ഹിപ്നോസിസിനെ ചുറ്റിയുള്ള എല്ലാ വിവാദങ്ങൾക്കിടയിലും, വേദന, ഉത്കണ്ഠ, മാനസികാവസ്ഥാ തകരാറുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന അവസ്ഥകളെ സുഖപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ശക്തവും ഫലപ്രദവുമായ ഒരു ചികിത്സാ രീതിയാണിതെന്ന് ഭൂരിഭാഗം ക്ലിനിക്കുകളും ഇപ്പോൾ സമ്മതിക്കുന്നു. ആളുകളുടെ ശീലങ്ങളും മറ്റ് സ്വയം ദ്രോഹിക്കുന്ന രീതികളും മാറ്റാൻ ഹിപ്നോസിസ് സഹായിക്കും. കൗതുകകരമായ വസ്തുത, ധ്യാനരംഗത്ത് ഈ ശക്തമായ ഉപകരണത്തിന്റെ ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ച് വളരെ കുറച്ച് മാത്രമേ അന്വേഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ എന്നതാണ്. നമ്മുടെ വിശ്രമവും ധ്യാനവും ആഴത്തിലാക്കാൻ ഇതിന്റെ ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ച് ഓഷോയുടെ വിവിധ പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭാഗങ്ങൾ ഈ മാസം ഞങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

“ഹിപ്നോസിസിന്റെ രഹസ്യം അത് നിങ്ങളെ അബോധമനസ്സിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു എന്നതാണ്, തുടർന്ന് നിങ്ങൾക്ക് അബോധമനസ്സിൽ എന്തിന്റെയെങ്കിലും വിത്ത് പാകാൻ കഴിയും, അത് വളരുകയും പൂവിടുകയും ചെയ്യും. ആ പൂവിടൽ ബോധമനസ്സിൽ സംഭവിക്കും, പക്ഷേ വേരുകൾ അബോധമനസ്സിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കും."

“എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, മിസ്റ്ററി സ്കൂളിന്റെ (Mystery School) ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഹിപ്നോസിസ് മാറാൻ പോകുകയാണ്. അല്പം വിശ്വാസവും അല്പം നിഷ്കളങ്കതയും മാത്രം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഇത്ര ലളിതമായ ഒരു രീതിക്ക് നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ അത്ഭുതകരമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയും – അത് സാധാരണ കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല. സാവധാനം അത് നിങ്ങളുടെ ധ്യാനത്തിന്റെ പാതയായി മാറും."

“നിങ്ങൾ ധ്യാനിക്കുന്നു, പക്ഷേ നിങ്ങൾ വിജയിക്കുന്നില്ല. നിരീക്ഷിക്കുന്നതിൽ നിങ്ങൾ വിജയിക്കുന്നില്ല; ചിന്തകളുമായി നിങ്ങൾ കൂടിക്കലരുന്നു, നിരീക്ഷിക്കാൻ നിങ്ങൾ മറന്നുപോകുന്നു. 'ഞാൻ നിരീക്ഷിക്കാൻ പോവുകയായിരുന്നു, പക്ഷേ ഞാൻ ചിന്തിക്കുകയാണ്' എന്ന് പിന്നീട് നിങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു. ഹിപ്നോസിസിന് നിങ്ങളെ സഹായിക്കാൻ കഴിയും; നിരീക്ഷിക്കുന്നവനെയും ചിന്തകളെയും വേർതിരിക്കാൻ ഇതിന് കഴിയും."

“ആത്മീയ വളർച്ചയ്ക്ക് ഹിപ്നോസിസിനേക്കാൾ പ്രധാനപ്പെട്ട മറ്റെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല.”

ധ്യാനത്തിന് ഹിപ്നോസിസോ? ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല. ഹിപ്നോട്ടിക് ട്രാൻസ് (സമ്മോഹനാവസ്ഥ) എങ്ങനെ ഒരാളെ അവബോധത്തിലേക്ക് നയിക്കും?

"അപ്പോൾ, ധ്യാനവും ഹിപ്നോസിസും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്താണ്? അത് ഇത്രമാത്രം: നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിൽ തറച്ചിരിക്കുന്ന തെറ്റായ മുള്ളുകൾ വലിച്ചെടുക്കാൻ ഹിപ്നോസിസ് ആവശ്യമാണ്.

"ശരീരം വിശ്രമിക്കുകയാണെന്ന് (relax) സങ്കൽപ്പിക്കാൻ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നതാണ് ഹിപ്നോസിസിന് ഒരു ഉദാഹരണം. ഇതാണ് ഹിപ്നോസിസ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ശരീരം വിശ്രമിക്കില്ല എന്ന് നിങ്ങൾ തന്നെ മുൻകൂട്ടി കരുതിയിരിക്കുകയാണ്. ഈ മുൻവിധി ഇല്ലാതാക്കാൻ ഹിപ്നോസിസ് ആവശ്യമാണ് - അല്ലാതെ മറ്റൊരു കാര്യത്തിനല്ല. നിങ്ങളുടെ ഈ തെറ്റായ ധാരണ ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ശരീരം വിശ്രമിക്കുന്നു എന്ന് ഒരു തവണ തോന്നിയാൽ മാത്രം മതിയായിരുന്നു, അത് വിശ്രമിക്കുമായിരുന്നു. നിങ്ങളുടെ ശരീരം വിശ്രമിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രമല്ല ഞാൻ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകുന്നത്, മറിച്ച് ശരീരം ഒരിക്കലും വിശ്രമിക്കില്ല എന്ന നിങ്ങളുടെ വിശ്വാസത്തെ മാറ്റാനാണ്. ശരീരം വിശ്രമിക്കുന്നു എന്നൊരു മറുവിശ്വാസം നിങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിക്കാതെ ഇത് സാധ്യമാകില്ല. നിങ്ങളുടെ തെറ്റായ സങ്കല്പത്തെ ഈ (മറ്റൊരു) സങ്കല്പം ഇല്ലാതാക്കും, ശരീരം വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ അത് വിശ്രമാവസ്ഥയിലാണെന്ന് നിങ്ങൾ അറിയുകയും ചെയ്യും. വിശ്രമം എന്നത് ശരീരത്തിന്റെ വളരെ സ്വാഭാവികമായ ഒരു ഗുണമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ അമിതമായ സമ്മർദ്ദം നിറച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ ഇപ്പോൾ അത് ഒഴിവാക്കാൻ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യേണ്ട അവസ്ഥയിലാണ്. 

"ഹിപ്നോസിസ് എന്നത് ഇവിടം വരെ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. ശരീരം വിശ്രമിക്കുന്നു, ശ്വാസോച്ഛ്വാസം ശാന്തമാകുന്നു, മനസ്സ് ശാന്തമാകുന്നു എന്ന് നിങ്ങൾക്ക് തോന്നിത്തുടങ്ങുമ്പോൾ - അത് ഹിപ്നോസിസ് ആണ്. എന്നാൽ ഈ പോയിന്റ് വരെ മാത്രമേ അത് നിലനിൽക്കൂ. ഇതിന് ശേഷം സംഭവിക്കുന്നതാണ് ധ്യാനം - ഈ ഘട്ടം വരെ ധ്യാനമില്ല. നിങ്ങൾ അവബോധത്തിന്റെ അവസ്ഥയിലായിരിക്കുമ്പോൾ, അതിനുശേഷം ധ്യാനം ആരംഭിക്കുന്നു. ശരീരം വിശ്രമത്തിലാണെന്നും, ശ്വാസം ശാന്തമാണെന്നും, ചിന്തകൾ നിലച്ചുവെന്നും അല്ലെങ്കിൽ ഇപ്പോഴും നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നും നിങ്ങൾ ഉള്ളിൽ നിന്ന് നിരീക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ - നിങ്ങൾ സാക്ഷിയായി നോക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ - ഈ നിരീക്ഷണം, ഈ സാക്ഷിഭാവമാണ് ധ്യാനം. അതിനു മുമ്പുള്ളതെല്ലാം ഹിപ്നോസിസ് മാത്രമാണ്.

“അതുകൊണ്ട് ഹിപ്നോസിസ് എന്നാൽ മനഃപൂർവം ഉണ്ടാക്കിയെടുത്ത ഉറക്കം എന്നാണ് അർത്ഥം. നമുക്ക് ഉറക്കം വരാത്തപ്പോൾ, നമ്മൾ ഉറക്കത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; നമ്മൾ പരിശ്രമിക്കുന്നു, ഉറക്കത്തെ ക്ഷണിക്കുന്നു. നമ്മൾ തയ്യാറെടുക്കുകയും 'വിട്ടുനൽകുന്ന' (let-go) അവസ്ഥയിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്താൽ ഉറക്കത്തെ ക്ഷണിക്കാൻ കഴിയും. എന്നാൽ ധ്യാനവും ഹിപ്നോസിസും ഒന്നല്ല. ദയവായി ഇത് മനസ്സിലാക്കുക. എന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നിടത്തോളം അത് ഹിപ്നോസിസ് ആണ്. എപ്പോഴാണോ എന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നതും അവബോധം ആരംഭിക്കുന്നതും, അതാണ് ധ്യാനത്തിന്റെ തുടക്കം. സാക്ഷിഭാവത്തിന്റെ വരവോടെയാണ് ധ്യാനം ആരംഭിക്കുന്നത്."

ഇത് എങ്ങനെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്? ഹിപ്നോട്ടൈസ് ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത ചില ആളുകളുണ്ടോ?

"ഒന്നാമതായി, ഒരു വിഡ്ഢിയെ ഹിപ്നോട്ടൈസ് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. രണ്ടാമതായി, എല്ലാറ്റിനെയും എപ്പോഴും സംശയിക്കുന്ന, സംശയം സ്വഭാവമായി മാറിയ ഒരാളെ ഹിപ്നോട്ടൈസ് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. അയാളുടെ സംശയം ഹിപ്നോട്ടിസ്റ്റിനൊപ്പം പോകാൻ അയാളെ അനുവദിക്കില്ല. മൂന്നാമതായി, തങ്ങൾ ബുദ്ധിജീവികളാണെന്ന് കരുതുന്നവർ—മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് കടമെടുത്ത അറിവ് കൈവശമുള്ളവർ, എന്നാൽ സ്വന്തമായി ബുദ്ധിശക്തിയില്ലാത്തവർ—അവരെ ഹിപ്നോട്ടൈസ് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ബുദ്ധിജീവികളെ ഹിപ്നോട്ടൈസ് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലെന്നൊരു ധാരണ അവർക്കുണ്ട്, തങ്ങൾ ബുദ്ധിജീവികളാണെന്ന് അവർ വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനമായി, അടിസ്ഥാനപരമായി പറഞ്ഞാൽ, വിശ്വാസമില്ലാത്ത ഒരു മനുഷ്യനെ ഹിപ്നോട്ടൈസ് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.

ഇതിന് പൂർണ്ണമായ വിശ്വാസം ആവശ്യമാണ്, കാരണം നിങ്ങൾ ഇരുട്ടിലേക്കും അജ്ഞാതമായ ഒന്നിലേക്കുമാണ് പോകുന്നത്. അവിടെ ആ വ്യക്തിയുടെ (ഹിപ്നോട്ടിസ്റ്റ്) ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾ എന്താണെന്നോ, ഹിപ്നോസിസിലായിരിക്കുമ്പോൾ അയാൾ നിങ്ങളെക്കൊണ്ട് എന്ത് ചെയ്യിക്കുമെന്നോ നിങ്ങൾക്ക് അറിയില്ല."

മനസ്സിനും അപ്പുറത്തുള്ള പുനർജന്മ സ്മരണകൾ ഉണ്ടോ? നമ്മുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ ഈ ഓർമ്മകളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ? പുനർജന്മങ്ങളെ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാനുള്ള എളുപ്പവും ആകർഷകവുമായ മാർഗമായി ഇത് തോന്നുന്നു.

"മനസ്സിന്റേതല്ലാത്ത ഒരു സ്മരണയും നിലവിലില്ല, പക്ഷേ നിങ്ങൾക്ക് മുഴുവൻ മനസ്സിനെയും അറിയില്ല. നിങ്ങൾ ഓർത്തെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ ബോധമനസ്സിനെ (conscious mind) മാത്രമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ബോധമനസ്സിന് നാല് വയസ്സ് വരെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ മാത്രമേ ഓർത്തെടുക്കാൻ കഴിയൂ. എന്നാൽ ബോധമനസ്സിന് താഴെ അബോധമനസ്സുണ്ട് (unconscious mind).

ചിലപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങളിൽ, ബോധമനസ്സിന് നയിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനേക്കാൾ ആഴത്തിൽ നിങ്ങൾ പോകുന്നു. നിങ്ങളുടെ പല സ്വപ്നങ്ങളും കഴിഞ്ഞ ജന്മങ്ങളിലെ ഓർമ്മകളാണ്, എന്നാൽ അവ കഴിഞ്ഞ ജന്മത്തിലേതാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ നിങ്ങൾക്ക് മാർഗ്ഗമില്ല. അതിനാൽ ഹിപ്നോസിസ് പോലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക രീതിയുണ്ട്. ഇത് മറ്റൊരാൾക്ക് നിങ്ങളിൽ ചെയ്യാൻ സാധിക്കും - അതാണ് കൂടുതൽ എളുപ്പം, കാരണം നിങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായും വിശ്രമിക്കാൻ (relax) കഴിയും, അദ്ദേഹത്തിന് നിങ്ങളെ കഴിഞ്ഞ ജന്മത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാനും കഴിയും.

ഹിപ്നോസിസിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധ-ജൈന പദാവലികളിൽ - അവരാണ് ഈ രീതി ആദ്യം കണ്ടെത്തിയത് - ഇതിനെ 'ജാതി-സ്മരൺ' (jati-smaran) എന്ന് വിളിക്കുന്നു: കഴിഞ്ഞ ജന്മങ്ങളെ ഓർത്തെടുക്കൽ. ഹിപ്നോസിസിൽ, നിങ്ങളെ ഹിപ്നോട്ടൈസ് ചെയ്ത വ്യക്തിയുടേതല്ലാതെ മറ്റാരുടെയും ശബ്ദം നിങ്ങൾ കേൾക്കില്ല. അദ്ദേഹത്തിന് നിങ്ങളോട് സംസാരിക്കാം, നിങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകാം, എന്നിരുന്നാലും നിങ്ങൾ അഗാധമായ ഉറക്കത്തിൽ തന്നെ തുടരും; നിങ്ങൾ ബോധമനസ്സിലേക്ക് വരില്ല. അതിനാൽ ഹിപ്നോസിസിലൂടെ മാത്രമേ നിങ്ങളുടെ അബോധമനസ്സുമായി ആശയവിനിമയം നടത്താനും ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനും കഴിയൂ. ഇത് വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കാം. ഒരേ കാര്യം തന്നെ എപ്പോഴും പുറത്തുവരികയാണെങ്കിൽ, ഒരേ ഓർമ്മയും ഒരേ കഥയുമാണ് വരുന്നതെങ്കിൽ, തീർച്ചയായും അത് വെറും ഭാവനയല്ല."

"ഹിപ്നോസിസിലൂടെ മറ്റൊരാൾക്ക് നിങ്ങളിലേക്ക് എത്താൻ കഴിയും, പക്ഷേ അത് നിങ്ങളുടെ ബോധമനസ്സിലൂടെ (conscious mind) ആയിരിക്കില്ല - കാരണം ബോധമനസ്സ് ചെയ്യുന്ന ഏതൊരു കാര്യത്തിലും ഒരു പരിശ്രമവും സമ്മർദ്ദവും ഉണ്ടാകും, അത് അബോധമനസ്സ് (unconscious mind) പുറത്തുവരുന്നത് തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. അബോധമനസ്സ് ഉപരിതലത്തിലേക്ക് വരണമെങ്കിൽ ബോധമനസ്സ് പൂർണ്ണമായും വിശ്രമാവസ്ഥയിലായിരിക്കണം. ഹിപ്നോസിസ് മറ്റൊരാളുടെ സഹായത്തോടെ തുടങ്ങുന്നതാണ് ഉചിതം. ഇത് ആർക്കും ചെയ്യാവുന്ന അത്ര ലളിതമായ ഒരു രീതിയാണ് - ഇതിന് പ്രത്യേക വൈദഗ്ധ്യമൊന്നും ആവശ്യമില്ല. ഈ രീതിയെക്കുറിച്ച്, അതായത് നിങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെ പരസ്പരം സഹായിക്കാമെന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം."