ശ്വാസത്തിനുള്ളിലെ ശ്വാസം - ഓഷോ

 നിങ്ങളുടെ ശ്വാസത്തെ നിരീക്ഷിക്കുക, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം എന്താണ് ഉദ്ദേശിച്ചതെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലാകും. ശ്വാസം നിരീക്ഷിച്ചാൽ മാത്രം കാണാൻ കഴിയുന്ന ഒരു കാര്യം നിങ്ങൾ അവിടെ കണ്ടെത്തും. ബുദ്ധൻ ഇതിനെ ധ്യാനത്തിനുള്ള ഒരു വലിയ വിദ്യയാക്കി മാറ്റി—ശ്വാസത്തെ നിരീക്ഷിക്കുക. കാരണം, അത് നിരീക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ ശ്വാസത്തിനുള്ളിലെ ശ്വാസത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ അറിയും. ‘ശ്വാസം’ എന്നാൽ ജീവൻ എന്നാണ് അർത്ഥം. സംസ്‌കൃതത്തിൽ ഇതിനെ ‘പ്രാണൻ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; പ്രാണൻ എന്നാൽ ജീവൻ. ഹീബ്രുവിൽ ഇതിനർത്ഥം ആത്മാവ് എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ എല്ലാ ഭാഷകളിലും ശ്വാസം എന്നത് ജീവന്റെയോ ആത്മാവിന്റെയോ പര്യായമായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ശ്വാസമല്ല യഥാർത്ഥ ആത്മാവ്—നിങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ ഈ അനുഭവം നിങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കൂ.

ഒരു ചെറിയ പരീക്ഷണം ചെയ്തുനോക്കൂ: നിശബ്ദമായി ഇരുന്ന് നിങ്ങളുടെ ശ്വാസം നിരീക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങുക. മൂക്കിന്റെ തുമ്പിൽ ശ്വാസം സ്പർശിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും എളുപ്പ വഴി. ശ്വാസം അകത്തേക്ക് വരുമ്പോൾ, മൂക്കിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിൽ അതിന്റെ സ്പർശം അനുഭവിക്കുക. തുടക്കത്തിൽ ശ്വാസം വളരെ സൂക്ഷ്മമായതിനാൽ ആ സ്പർശനം ശ്രദ്ധിക്കുന്നത് എളുപ്പമായിരിക്കും. ശ്വാസം അകത്തേക്ക് പോകുന്നു, അത് നിങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു: അത് നിരീക്ഷിക്കുക. അതിനുശേഷം ശ്വാസത്തോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുക. നിങ്ങളുടെ നാഭിക്ക് സമീപം എവിടെയോ അത് നിൽക്കുന്ന ഒരു ബിന്ദു ഉണ്ടെന്ന് നിങ്ങൾ കണ്ടെത്തും—വളരെ ചെറിയൊരു നിമിഷം അത് അവിടെ നിൽക്കുന്നു. പിന്നീട് അത് വീണ്ടും പുറത്തേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അപ്പോഴും അതിനെ പിന്തുടരുക—മൂക്കിലൂടെ പുറത്തേക്ക് പോകുന്ന ശ്വാസത്തിന്റെ സ്പർശം വീണ്ടും അനുഭവിക്കുക. പുറത്തും ശ്വാസം ഒരു നിമിഷം നിൽക്കുന്ന ഒരു ബിന്ദുവിൽ നിങ്ങൾ എത്തും. പിന്നീട് വീണ്ടും ആ ചക്രം ആരംഭിക്കുന്നു: ശ്വാസം അകത്തേക്ക്, ഇടവേള, ശ്വാസം പുറത്തേക്ക്, ഇടവേള.

നിങ്ങൾക്കുള്ളിലെ ഏറ്റവും നിഗൂഢമായ പ്രതിഭാസമാണ് ആ ഇടവേള. ശ്വാസം അകത്തേക്ക് വന്ന് നിൽക്കുകയും ചലനമില്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ ബിന്ദുവിലാണ് ഒരാൾക്ക് ദൈവത്തെ കാണാൻ കഴിയുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ ശ്വാസം പുറത്തേക്ക് പോയി നിൽക്കുന്ന ആ നിമിഷം. ഓർക്കുക, നിങ്ങൾ അത് നിർത്താൻ പാടില്ല; അത് സ്വയം നിൽക്കുന്നതാണ്. നിങ്ങൾ അത് നിർത്തിയാൽ ധ്യാനത്തിന്റെ അർത്ഥം തന്നെ നഷ്ടപ്പെടും, കാരണം അവിടെ നിരീക്ഷകന് പകരം ‘ചെയ്യുന്നവൻ’ (doer) കടന്നുവരും. നിങ്ങൾ ഒന്നും ചെയ്യേണ്ടതില്ല. ശ്വസന രീതി മാറ്റുകയോ, ശ്വാസം വലിക്കുകയോ വിടുകയോ ചെയ്യരുത്. ഇത് യോഗയിലെ പ്രാണായാമം പോലെ ശ്വാസത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന രീതിയല്ല. നിങ്ങൾ ശ്വാസത്തെ സ്പർശിക്കുന്നതേയില്ല—അതിന്റെ സ്വാഭാവികമായ ഒഴുക്കിനെ അനുവദിക്കുക. അത് പുറത്തേക്ക് പോകുമ്പോൾ അതിനെ പിന്തുടരുക, അകത്തേക്ക് വരുമ്പോൾ അതിനെ പിന്തുടരുക. ഉടൻ തന്നെ രണ്ട് ഇടവേളകൾ ഉണ്ടെന്ന് നിങ്ങൾ തിരിച്ചറിയും. ആ രണ്ട് ഇടവേളകളിലാണ് വാതിൽ ഇരിക്കുന്നത്. ആ ഇടവേളകളിൽ ശ്വാസം തന്നെയല്ല ജീവൻ എന്ന് നിങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കും—അത് ജീവനുള്ള മറ്റ് ഭക്ഷണങ്ങളെപ്പോലെ ഒരു ഭക്ഷണം മാത്രമായിരിക്കാം, പക്ഷേ ജീവനല്ല. കാരണം ശ്വസനം നിലയ്ക്കുമ്പോഴും നിങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്, പൂർണ്ണ ബോധത്തോടെ അവിടെയുണ്ട്. ശ്വാസമില്ലെങ്കിലും നിങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടെന്ന് അപ്പോൾ നിങ്ങൾ കാണും.

നിങ്ങൾ ഈ ശ്വാസ നിരീക്ഷണം തുടരുകയാണെങ്കിൽ — ബുദ്ധൻ ഇതിനെയാണ് വിപാസന (Vipassana) അല്ലെങ്കിൽ ആനാപാനസതി (Anapanasati) എന്ന് വിളിക്കുന്നത് — നിങ്ങൾ ഇത് തുടർച്ചയായി നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നാൽ, പതുക്കെ പതുക്കെ ആ ഇടവേള വർദ്ധിക്കുന്നതായും വലുതാകുന്നതായും നിങ്ങൾക്ക് കാണാം. ഒടുവിൽ, മിനിറ്റുകളോളം ആ ഇടവേള നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടാകും. ഒരു ശ്വാസം അകത്തേക്ക് പോകുന്നു, പിന്നെ ആ ഇടവേള... മിനിറ്റുകളോളം ശ്വാസം പുറത്തേക്ക് വരുന്നില്ല. എല്ലാം നിലച്ചിരിക്കുന്നു. ലോകം നിലച്ചു, സമയം നിലച്ചു, ചിന്തകളും നിലച്ചു. കാരണം ശ്വാസം നിലയ്ക്കുമ്പോൾ ചിന്തകൾ അസാധ്യമാണ്.

മിനിറ്റുകളോളം ശ്വാസം നിലയ്ക്കുമ്പോൾ ചിന്തകൾ തീർത്തും അസാധ്യമാകുന്നു — കാരണം ചിന്താപ്രക്രിയയ്ക്ക് തുടർച്ചയായ ഓക്സിജൻ ആവശ്യമാണ്. നിങ്ങളുടെ ചിന്തകളും ശ്വസനവും തമ്മിൽ അത്രയേറെ ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് ദേഷ്യം വരുമ്പോൾ ശ്വാസത്തിന് ഒരു താളമാണ്, ലൈംഗികമായി ഉത്തേജിതനാകുമ്പോൾ മറ്റൊരു താളം, നിങ്ങൾ ശാന്തനായിരിക്കുമ്പോൾ വേറൊരു താളം. നിങ്ങൾ സന്തോഷവാനായിരിക്കുമ്പോൾ ഒരു ശ്വസനരീതി, സങ്കടപ്പെടുമ്പോൾ മറ്റൊന്ന്. മനസ്സിന്റെ ഭാവങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നിങ്ങളുടെ ശ്വസനം മാറിക്കൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു.

ഇതിന്റെ മറുവശവും സത്യമാണ് — ശ്വാസം മാറുമ്പോൾ മനസ്സിന്റെ ഭാവങ്ങളും മാറുന്നു. ശ്വാസം നിലയ്ക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് നിലയ്ക്കുന്നു. മനസ്സ് നിലയ്ക്കുന്ന ആ നിമിഷം ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിലയ്ക്കുന്നു — കാരണം മനസ്സ് തന്നെയാണ് ലോകം. ആ നിശ്ചലതയിൽ, ആദ്യമായി നിങ്ങൾ ശ്വാസത്തിനുള്ളിലെ ശ്വാസം എന്താണെന്ന് അറിയുന്നു: ജീവനുള്ളിലെ ജീവൻ. ആ അനുഭവം നിങ്ങളെ സ്വതന്ത്രനാക്കുന്നു (liberating). ആ അനുഭവം നിങ്ങളെ ദൈവത്തെക്കുറിച്ച് ബോധവാനാക്കുന്നു — ദൈവം എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയല്ല, മറിച്ച് ജീവിതത്തിന്റെ തന്നെ അനുഭവമാണ്.