എന്താണ് ധ്യാനം? — സ്വാമി ദയാനന്ദ

 

ധ്യാനത്തിന്റെ നിർവചനം

ധ്യാനം എന്നാൽ ഒരു മാനസിക പ്രവൃത്തിയാണ് (മാനസ കർമ്മം). സഗുണ ബ്രഹ്മ വിഷയമായ, അതായത് ഈശ്വര രൂപത്തിലുള്ള ബ്രഹ്മവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മാനസിക പ്രവർത്തനമാണ് ധ്യാനം എന്ന് നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ 'വ്യാപാരം' അഥവാ പ്രവൃത്തിയെ 'മാനസ' (മാനസികം) എന്ന വാക്കിനാൽ വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു വാക്കിനെ മറ്റൊരു വിശേഷണം കൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുമ്പോൾ അതിനൊരു പ്രത്യേക ഉദ്ദേശ്യമുണ്ടാകണം. വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ ഉപയോഗിക്കുന്നവർ അനാവശ്യമായി വിശേഷണങ്ങൾ ചേർക്കാറില്ല.

വിനിമയത്തിനാണ് വാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഒരു വസ്തുവിനെ മറ്റൊന്നിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചു കാണിക്കാനാണ് നാം വിശേഷണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. 'ഉയരമുള്ള മരം' എന്ന് പറയുമ്പോൾ 'ഉയരമുള്ള' എന്നത് ഒരു വിശേഷണമാണ്. എല്ലാ മരങ്ങളും ഒരേ ഉയരമുള്ളവയാണെങ്കിൽ 'ഉയരമുള്ള മരം' എന്നോ 'കുറിയ മരം' എന്നോ പറയേണ്ടതില്ല. ഒരു നാമപദത്തോടൊപ്പം വിശേഷണം ചേർക്കുമ്പോൾ അത് മറ്റ് സാധ്യതകളെ തള്ളിക്കളയുന്നു. 'ഉയരമുള്ള' എന്ന വാക്ക് ആ മരത്തെ മറ്റ് കുറിയ മരങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ 'മധുരമുള്ള പഞ്ചസാര' എന്നോ 'നല്ല സാധു' എന്നോ പറയുന്നത് അനാവശ്യമാണ്. കയ്പ്പുള്ളതോ പുളിയുള്ളതോ ആയ പഞ്ചസാര ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ 'മധുരമുള്ള' എന്ന വിശേഷണം ആവശ്യമുള്ളൂ. നല്ലവനെയാണ് 'സാധു' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്, അതിനാൽ 'നല്ല സാധു' എന്നൊന്നില്ല.

ധ്യാനം എന്നാൽ എന്ത്?

'മാനസിക മനോഭാവം', 'ബൗദ്ധിക അറിവ്' തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങൾ നാം കാണാറുണ്ട്. 'ദന്ത അറിവ്' (dental knowledge) എന്നൊന്ന് ഇല്ലാത്ത പക്ഷം 'ബൗദ്ധിക അറിവ്' എന്ന് പറയേണ്ട കാര്യമില്ല, കാരണം അറിവ് എപ്പോഴും ബുദ്ധിയിലാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. മനോഭാവം എപ്പോഴും മാനസികമാണ്, അതിനാൽ 'മാനസിക മനോഭാവം' എന്ന് പറയുന്നതും അധികപ്പറ്റാണ്.

ധ്യാനത്തെ ഒരു 'മാനസിക പ്രവൃത്തി' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അത് എല്ലാ ശാരീരിക പ്രവൃത്തികളെയും ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കുന്നു. എങ്കിലും, അതേ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട മറ്റ് മാനസിക പ്രവൃത്തികളെ അത് സൂചിപ്പിക്കുന്നുമുണ്ട്. ഏത് ചിന്തയും ഒരു മാനസിക പ്രവൃത്തിയാണ്. ദുഃഖം ഒരു മാനസിക പ്രവൃത്തിയാണ്, കാരണം അത് വികാരങ്ങളുടെ മാനസികമായ ആവിഷ്കാരമാണ്. ഇതാണ് ധ്യാനമെങ്കിൽ, ഒരാൾ എപ്പോഴും ധ്യാനത്തിലായിരിക്കും. സ്വപ്നത്തിലും ഒരാൾ ധ്യാനത്തിലായിരിക്കും, കാരണം അവിടെയും ധാരാളം മാനസിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നുണ്ട്.

അതുകൊണ്ട്, ധ്യാനത്തെ മറ്റ് മാനസിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. 'മാനസ വ്യാപാര' എന്ന പ്രയോഗത്തിൽ 'മാനസ' എന്നത് ധ്യാനത്തെ മറ്റ് പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്ന വിശേഷണമാണ്. ധ്യാനം എന്നത് ലക്ഷ്യബോധമുള്ള, ഒരു പ്രത്യേക ദിശയിലേക്കുള്ള പ്രവൃത്തിയാണ് (Directed action).

ഈശ്വരനെ മനസ്സിലാക്കൽ

'ഈശ്വര രൂപത്തിലുള്ള ബ്രഹ്മവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മാനസിക പ്രവൃത്തി' എന്ന ധ്യാനത്തിന്റെ നിർവചനം ഈശ്വരനെ മനസ്സിലാക്കാതെ പൂർണ്ണമാകില്ല. ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ (ജഗത്ത്) കാരണം ബ്രഹ്മമാണെന്ന് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നു. അറിയപ്പെടുന്നതും അറിയപ്പെടാത്തതുമായ എല്ലാം ജഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇത് ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായതാണ്, ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതുമല്ല. സൃഷ്ടാവിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രകടമാകുന്ന ബ്രഹ്മത്തെ 'സഗുണ ബ്രഹ്മം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ സഗുണ ബ്രഹ്മമാണ് ഈശ്വരൻ. ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്ക് പിന്നിലെ ബുദ്ധിശക്തിയും (Intelligent cause) അതിനുവേണ്ട ഉപാദാന കാരണവും (Material cause) ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ്.

ഒരു കുശവനും കളിമണ്ണും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പോലെയല്ല ഇത്. കുശവൻ കുടം നിർമ്മിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ കുടം അവനിൽ നിന്ന് വേറിട്ട് മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു. അവിടെ സ്ഥലകാലങ്ങൾ (Space and time) അവരെ വേർതിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ സ്ഥലകാലങ്ങൾ തന്നെ ജഗത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രം പറയുന്നതിന് എത്രയോ കാലം മുൻപേ തൈത്തിരീയ ഉപനിഷത്ത് വ്യക്തമാക്കുന്നത് ഈ ലോകം ഒരു സൃഷ്ടിയേക്കാളുപരി ഒരു 'പ്രകടമാകൽ' (Manifestation) ആണെന്നാണ്. ഇവിടെ നിർമ്മാതാവും നിർമ്മാണ വസ്തുവും ഒന്നായതുകൊണ്ട് അവയെ വേർതിരിക്കാൻ സ്ഥലമില്ല.

യുക്തി ലളിതമാണ്. നിങ്ങളുടെ ഷർട്ട് പോലെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഏത് വസ്തുവിനും ഒരു നിർമ്മാതാവുണ്ട്. ഈ പ്രപഞ്ചം കൃത്യമായ ഭൗതിക നിയമങ്ങളാൽ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, പരിധിയില്ലാത്ത അറിവും ശക്തിയുമുള്ള ഒരു സത്ത ഇതിന് പിന്നിലുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാകും.

ഒരു തുന്നൽക്കാരൻ തുണി മുറിച്ചു തുന്നി ഒരു ഷർട്ട് ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ, ആ തുണി ഷർട്ടിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി മാറുന്നു. ഷർട്ട് എവിടെയുണ്ടോ അവിടെ തുണിയുമുണ്ട്; കാരണം ഷർട്ടിന് അതിന്റെ പദാർത്ഥത്തിൽ (Material) നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കാനാവില്ല. മറ്റൊരു തരത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തിനും അതിന്റെ കാരണഭൂതമായ പദാർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ട് നിലനിൽപ്പില്ല. ഏതൊരു കാര്യവും (Effect) നിലനിൽക്കുന്നത് അതിന്റെ കാരണത്താലാണ് (Material cause). കാര്യം എന്നത് വെറുമൊരു മൂല്യവർദ്ധനവ് (Value addition) മാത്രമാണ്. ഒരേ തുണി തന്നെയാണ് ഷർട്ട് ആയും, പാന്റ്‌സ് ആയും, ടി-ഷർട്ട് ആയും അല്ലെങ്കിൽ കർച്ചീഫ് ആയും നിലനിൽക്കുന്നത്. തുണി എന്നത് പദാർത്ഥമാണ്, തുണി കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഒരു ഉൽപ്പന്നവും അതിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമല്ല. തുണിയോ മറ്റേതെങ്കിലും പദാർത്ഥമോ ഇല്ലാത്ത ഒരു ഷർട്ടിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു നോക്കൂ. നിങ്ങൾക്ക് അത് ഭാവനയിൽ കാണാൻ പോലും കഴിയില്ല. ഷർട്ടിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾ തുണിയെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഷർട്ടിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതെ തന്നെ നിങ്ങൾക്ക് തുണിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ സാധിക്കും.

അതുപോലെ തന്നെ, ഈ ജഗത്തും അതിന്റെ കാരണത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമല്ല. തുണി എങ്ങനെയാണോ ഷർട്ടിൽ മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്, അതുപോലെ ഈശ്വരരൂപത്തിലുള്ള ബ്രഹ്മം ജഗത്തിലുടനീളം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. സർവ്വജ്ഞാനിയായ, പ്രപഞ്ച രൂപത്തിലുള്ള ഈ ബുദ്ധിപരമായ കാരണമായ ഈശ്വരൻ ഇതിനെ നിലനിർത്തുന്നു, ഇതിനെ മുഴുവനായി പിൻവലിക്കാനും (ലയിപ്പിക്കാനും) ഈശ്വരന് കഴിയും. അല്ലെങ്കിൽ ഏതൊരു സൃഷ്ടിയും ഒരു പ്രശ്നമായി മാറിയേക്കാം; കാരണം ഒരാൾക്ക് എന്തെങ്കിലും സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കും, പക്ഷേ അത് നിലനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞെന്നു വരില്ല. മറ്റൊരാൾക്ക് അത് പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കും, പക്ഷേ അത് നിയന്ത്രണം വിട്ടു പോകുമ്പോൾ നിർത്താൻ കഴിഞ്ഞെന്നു വരില്ല. സൃഷ്ടിയെ തിരിച്ചു പിൻവലിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ, ഫ്രാങ്കൻസ്റ്റൈനെപ്പോലെ അതൊരു രാക്ഷസനായി മാറിയേക്കാം. മനുഷ്യന്റെ പ്രയത്നങ്ങളുടെ പരിമിതിയെയാണ് ഈ ഉദാഹരണം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ജഗത്ത് എന്നത് ഒരു ശക്തിയുടെ (ശക്തി) ആവിഷ്കാരമാണ്. ഈ ജഗത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ ഈശ്വരൻ അതിന്റെ ഉപാദാന കാരണമായ 'ശക്തി'യിൽ നിന്ന് വേറിട്ടവനല്ല, അതിനാൽ അവിടുന്ന് സർവ്വവ്യാപിയാണ്. ജഗത്തിന്റെ ആവിഷ്കാരവുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ബ്രഹ്മത്തെ 'സഗുണ ബ്രഹ്മം' അല്ലെങ്കിൽ 'ഈശ്വരൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ഈശ്വരൻ സർവ്വവ്യാപിയാണെങ്കിൽ ചില ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർന്നേക്കാം—അവിടുന്ന് എന്നിലും വ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഈശ്വരൻ 'പുരുഷൻ' ആണോ അതോ 'സ്ത്രീ' ആണോ? സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശ്വരനിൽ തീർച്ചയായും എന്റെ ശരീരം, മനസ്സ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. പദാർത്ഥം അഥവാ ഉപാദാന കാരണത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈശ്വരൻ സ്ത്രീരൂപമാണ് (മാതാവ്), നിർമ്മാതാവ് എന്ന നിലയിൽ ഈശ്വരൻ പുരുഷരൂപവുമാണ് (പിതാവ്). അർദ്ധനാരീശ്വര രൂപത്തിൽ ഈശ്വരന്റെ ഈ രണ്ട് വശങ്ങളും നമുക്ക് കാണാം. ദക്ഷിണാമൂർത്തിയുടെ രൂപത്തിൽ രണ്ട് കാതുകളിലും വ്യത്യസ്തമായ കമ്മലുകൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് ഈശ്വരൻ പുരുഷനും അതേസമയം സ്ത്രീയും ആണെന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ഈശ്വരൻ എന്നിൽ വ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, പിന്നെന്തിനാണ് ഞാൻ എന്നെ ഒരു വ്യക്തിയായി (Individual) കാണുന്നത്? ഒരു വ്യക്തി എന്ന നിലയിലുള്ള എന്റെ ബോധം എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ അതിരുകളിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, എന്റെ വിരലുകൾക്കിടയിലുള്ള വിടവിലൂടെ ഒരു വെടിയുണ്ട കടന്നുപോയാൽ, "ദൈവമേ നന്ദി, അത് എന്നിൽ കൊണ്ടില്ല!" എന്ന് ഞാൻ പറയും. കാരണം ഞാൻ വിരലുകളിലുണ്ട്, പക്ഷേ വിരലുകൾക്കിടയിലെ ശൂന്യമായ സ്ഥലത്തില്ല. ഞാൻ ഉള്ള ഒരിടവും ഇല്ലാത്ത ഒരിടവും ഉള്ളതുകൊണ്ട്, ഈശ്വരനിൽ നിന്ന് എനിക്കായി ഞാൻ ഒരു ഇടം കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു—അതാണ് ശരീരം. വനം മരത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ മരം വനത്തിൽ വ്യാപിച്ചിട്ടില്ല. അതുപോലെ, ഈശ്വരൻ വ്യക്തിയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ വ്യക്തി ഈശ്വരനിൽ വ്യാപിച്ചിട്ടില്ല. ഇത് വ്യക്തിഗതമായ തലം (Relative level) മാത്രമാണ്. സമുദ്രത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന തിരമാല സമുദ്രത്തിന്റേതാണ്, അത് സമുദ്രത്തിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു. ഒരു തിരമാലയ്ക്ക് താൻ വലിയ തിരമാലയാണെന്നും മറ്റൊന്നിന് താൻ ചെറുതാണെന്നും തോന്നാം. തിരമാല വരികയും പോവുകയും ചെയ്യുന്നു. സമുദ്രം തിരമാലയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, എങ്കിലും തിരമാലയ്ക്ക് അതിന്റേതായ സ്ഥാനവും ജാതകവും വലുപ്പവുമുണ്ട്. അതുപോലെ നിങ്ങളും ഈശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈശ്വരൻ നിങ്ങൾക്കും ബന്ധപ്പെടാനുള്ള ഒരു പീഠമാണ് (Altar), ആ ബന്ധത്തെ എടുത്തുകാണിക്കുന്ന പ്രവർത്തനമാണ് ധ്യാനം.

ഈശ്വരനെ രാമൻ, കൃഷ്ണൻ, ഗോവിന്ദൻ, യേശു അല്ലെങ്കിൽ അള്ളാഹു എന്ന് വിളിക്കാം. ഏത് പേര് ചൊല്ലി വിളിച്ചാലും ദൈവം ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവില്ല. അവിടുന്ന് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായാൽ പിന്നെ തീർച്ചയായും അത് ഈശ്വരനല്ല. ഭഗവാനെ ഒരു പ്രത്യേക രൂപത്തിൽ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ, ആ ആവാഹനം ഒരു പ്രത്യേക ലക്ഷ്യത്തോടു കൂടിയ പ്രവർത്തനമായി മാറുന്നു. എല്ലാം ഈശ്വരനാണെന്ന് പറയുന്നതിനർത്ഥം എല്ലാ രൂപങ്ങളും ഈശ്വരനാണെന്നും, ഏത് രൂപത്തിലും അവിടുത്തെ ആരാധിക്കാമെന്നുമാണ്.

സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, ഭൂമി എന്നിങ്ങനെ പ്രകൃതിയിലെ ഏത് ഘടകത്തിലും നിങ്ങൾക്ക് ഈശ്വരനെ ആവാഹിക്കാം. എല്ലാ പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളും ഈശ്വരന്റെ ആവിഷ്കാരങ്ങളാണ്. കാരണം 'മൊത്തം' (Total) എന്നത് ഒന്നിനും പുറത്തല്ല. നിങ്ങൾക്ക് സമുദ്രത്തെ സ്പർശിക്കണമെങ്കിൽ ബോട്ടിൽ കയറി സമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ പോകണോ? സമുദ്രത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗവും സ്പർശിക്കണോ? ആവശ്യമില്ല. തീരത്തണയുന്ന ഒരു ചെറിയ തിരമാലയെ സ്പർശിക്കുന്നത് സമുദ്രത്തെ സ്പർശിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. സൂര്യനോ, ചന്ദ്രനോ, നക്ഷത്രങ്ങളോ, സമുദ്രമോ, തിരമാലയോ ആകട്ടെ, ഏതൊരു ആവിഷ്കാരവും ഈശ്വരനെ സ്മരിക്കാനുള്ള പീഠമായി മാറുന്നു.

പരമ്പരാഗതമായി, ഈശ്വരനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന രൂപങ്ങൾ ചില നാമങ്ങളോടൊപ്പം നമുക്ക് നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഒരു പ്രത്യേക പേര് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾ ഈശ്വരനെ തിരിച്ചറിയുന്നു. ഞാൻ നിങ്ങളോട് "ആരാണ് രാമൻ?" എന്ന് ചോദിച്ചാൽ, "രാമൻ ഭഗവാന്റെ അവതാരമാണ്" എന്ന് നിങ്ങൾ പറയും. അവിടെ പ്രശ്നങ്ങളില്ല. അതുപോലെ ഹിമാലയത്തിലെ ഒരു സാധുവിനോട് "എന്താണ് ലക്സ് (Lux)?" എന്ന് ചോദിച്ചാൽ, അദ്ദേഹം സമൂഹത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിൽ നിന്ന് അകലെയാണെങ്കിലും 'ലക്സ്' എന്നത് ഒരു സോപ്പാണെന്ന് അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞേക്കാം. അതിനർത്ഥം കുളിക്കാനുള്ള സോപ്പിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന 'ലക്സ്' എന്ന പേര് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞിട്ടുണ്ട് എന്നാണ്. യുണിലിവർ (Unilever) എന്ന കമ്പനി അത് നിർമ്മിക്കുന്നു...

യുണിലിവർ (Unilever) എന്ന കമ്പനി കുറച്ച് അക്ഷരങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് 'ലക്സ്' (Lux) എന്ന പേരിട്ടു. അവർ അത് മികച്ച രീതിയിൽ വിപണനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. നിങ്ങൾക്ക് പരിചയമുള്ള ഒട്ടനവധി സോപ്പ് ബ്രാൻഡുകൾ ഉണ്ടാകാം, എങ്കിലും 'ലക്സ്' നിങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സോപ്പായി മാറുന്നു.

അതുപോലെ തന്നെയാണ് രാമൻ, കൃഷ്ണൻ തുടങ്ങിയ നാമങ്ങളും ദൈവത്തിന്റെ രൂപങ്ങളും. ദൈവത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ ഞാൻ നിങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ, പെട്ടെന്ന് തന്നെ നിങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രൂപം നിങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ വരും; ഇതിനെയാണ് നിങ്ങളുടെ 'ഇഷ്ടദേവത' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. നിങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ഒരു പ്രിയപ്പെട്ട സോപ്പ് ബ്രാൻഡ് സൃഷ്ടിക്കാൻ യുണിലിവർ കോടിക്കണക്കിന് രൂപ ചിലവാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവിടെ, ഒരു പൈസ പോലും ചിലവാക്കാതെ തന്നെ രാമനായും കൃഷ്ണനായും മറ്റും ഈശ്വരൻ നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടദേവതയായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള ഇഷ്ടദേവതകളെ നമുക്ക് നൽകിയതിന് നമ്മുടെ പൂർവ്വികരോട് നാം കടപ്പെട്ടിരിക്കണം.

ഇഷ്ടദേവതയുടെ ധ്യാനം രണ്ടുവിധത്തിലാണ്. ഒന്നാമതായി, ഇഷ്ടദേവതയ്ക്ക് ഒരു പ്രത്യേക രൂപമുണ്ട്. ഇവിടെ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്—നാം ഒരു 'രൂപത്തെ' അല്ല ആരാധിക്കുന്നത്, മറിച്ച് ആ രൂപത്തിൽ ആവാഹിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള 'ദൈവത്തെ' (Deity) ആണ്. 'വിഗ്രഹാരാധന' (Idol worship) എന്നൊന്നില്ല; 'ആരാധന' മാത്രമേയുള്ളൂ. ആരാധനയുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാത്തവരാണ് 'വിഗ്രഹാരാധന' എന്ന പദം ഉണ്ടാക്കിയത്. നാം ഒരു പ്രത്യേക വിഗ്രഹത്തെയോ അത് നിർമ്മിച്ച കല്ലിനെയോ അല്ല ആരാധിക്കുന്നത്. അങ്ങനെയായിരുന്നെങ്കിൽ വഴിയിൽ കാണുന്ന എല്ലാ കല്ലുകളെയും നാം ആരാധിക്കുമായിരുന്നു. അതിനുപകരം, കല്ലോ മരമോ ആകട്ടെ, ഒരു പ്രത്യേക രൂപത്തിൽ നാം ആ സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശ്വരനെ ആവാഹിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ചിലപ്പോൾ ഗണപതി പൂജയിൽ ചെയ്യാറുള്ളതുപോലെ ഒരു മഞ്ഞൾ കട്ടയിൽ പോലും നാം ഭഗവാനെ ആവാഹിക്കുന്നു. മഞ്ഞളിൽ ഗണപതിയെ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ നാം മഞ്ഞളിനെയല്ല, മറിച്ച് ഗണേശനെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. ഈശ്വരനെ എല്ലാറ്റിലും ദർശിക്കാനുള്ള ഈ കഴിവ് നമ്മുടെ സംസ്കാരത്തിന്റെയും മതപരമായ പാരമ്പര്യത്തിന്റെയും മഹത്വത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായതാണ്.

വ്യാപാരത്തിന്റെ (പ്രവൃത്തിയുടെ) തരങ്ങൾ

വൈദിക പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളിൽ പെടുന്നു. ഈ വിഭാഗങ്ങൾ പ്രവൃത്തിയുടെ തരമോ ഫലമോ നോക്കിയല്ല, മറിച്ച് പ്രവൃത്തിക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്ന 'ഉപാധികൾ' (Means) നോക്കിയാണ് തിരിച്ചിരിക്കുന്നത്. പ്രവൃത്തിയുടെ രീതി അനുസരിച്ച് മൂന്നായി തിരിച്ചിട്ടുള്ള പ്രത്യേക കർമ്മങ്ങളിലൂടെ നിങ്ങൾക്ക് ഈശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെടാം:

1. കായികം: ശരീരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടത്.

2. വാചികം: സംസാരവുമായി (വാക്കുകൾ) ബന്ധപ്പെട്ടത്.

3. മാനസം: മനസ്സിനോട് ബന്ധപ്പെട്ടത്.

ഇങ്ങനെ മൂന്ന് തരം കർമ്മങ്ങളാണുള്ളത്.

ശരീരം ഉപയോഗിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഒരു 'പൂജ' എന്നത് കായിക കർമ്മമാണ്. നിങ്ങൾ പൂജ ചെയ്യുമ്പോൾ ഭഗവാന് വേണ്ടി ഒരു പീഠമുണ്ട് (Altar). അവിടെ രാമനായോ, കൃഷ്ണനായോ, ശിവനായോ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും രൂപത്തിലോ ഭഗവാനെ ആവാഹിക്കാം. നിങ്ങൾ വിളക്ക് കൊളുത്തുന്നു, പൂക്കളും ധൂപവും അർപ്പിക്കുന്നു, മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുന്നു...

സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിക്കുന്നതും ആരതി ഉഴിയുന്നതുമെല്ലാം ആരാധനയുടെ സാംസ്കാരിക രൂപങ്ങളാണ്. പൂജ എന്നത് ഒരു കർമ്മമാണ്, അനുഷ്ഠാന രൂപത്തിലുള്ള ഒരു പ്രവൃത്തി. അതിനാൽ പൂജ എന്നത് ശാരീരികമായ പ്രവർത്തനമാണ്—കായിക വ്യാപാരം. 'കായം' എന്നാൽ കൈകളും സംസാരശേഷിയും മനസ്സും ഉൾപ്പെടുന്ന ഭൗതിക ശരീരമാണ്. പൂജയിൽ അതിനു വേണ്ട ദ്രവ്യങ്ങളും ആരാധനാ പീഠവും ഉൾപ്പെടുന്നു.

മറ്റ് കർമ്മങ്ങൾ നൽകുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ ഫലങ്ങൾ നൽകാൻ കായിക കർമ്മത്തിന് സാധിക്കും. 'അദൃഷ്ടം' അഥവാ അനുഗ്രഹം (Grace) ഉളവാക്കാൻ ഇത് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാണ്. ഭാവിയിൽ എന്താണ് സംഭവിക്കാൻ പോകുന്നതെന്ന് നമുക്കറിയാത്തതുകൊണ്ട് നമുക്ക് ധാരാളം അനുഗ്രഹം ആവശ്യമാണ്. നാം അത് നേടിയെടുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ദാനധർമ്മങ്ങളിലൂടെയും അനുഗ്രഹം സമ്പാദിക്കാം. കിണർ കുഴിക്കുകയോ ക്ഷേത്രം പണിയുകയോ പോലുള്ള പൊതുനന്മയ്ക്കായുള്ള പ്രവൃത്തികൾ പുണ്യം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇത്തരം പ്രവൃത്തികളെ 'പൂർത്ത കർമ്മം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു, ഇവ ധാരാളം പുണ്യവും അനുഗ്രഹവും നൽകുന്നു. അനുഗ്രഹം എന്നത് ദൈവം ദിവസവും വെറുതെ നൽകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒന്നല്ല; അത് വ്യക്തി സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളിലൂടെ നേടിയെടുക്കുന്നതാണ്. ഇന്ന് ആർക്ക് ലക്കി ഡിപ്പിലൂടെ അനുഗ്രഹം നൽകണം എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് ദൈവമല്ല. മറിച്ച്, ഉദാത്തമായ പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഒരു ഫലമാണ് (ഫലം) ഈ അനുഗ്രഹം. ഈ ജന്മത്തിലെ നല്ല ഫലങ്ങൾക്ക് കാരണം ഏത് പ്രത്യേക പ്രവൃത്തിയാണെന്ന് നമുക്കറിയാത്തതുകൊണ്ട് നാം അതിനെ 'അനുഗ്രഹം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവനോടെ ഇരിക്കുന്നത് പോലും ഒരു അനുഗ്രഹമാണ്.

വിവിധ തരം പുണ്യങ്ങളുണ്ട്—ചിലത് നിങ്ങൾക്ക് ജ്ഞാനം നൽകുന്നു, ചിലത് ലോട്ടറി അടിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു അങ്ങനെ പലതും. ഇവയൊക്കെ ഈ ജന്മത്തിലോ മുൻജന്മങ്ങളിലോ ആയി നിങ്ങൾ നേടിയെടുത്തതാണ്, നിങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച കർമ്മത്തിന്റെ ഭാഗമാണിവ. ശരിയായ സമയത്ത് ശരിയായ സ്ഥലത്ത് എത്തുന്നതിന് കാരണമാകുന്ന 'കർമ്മഫല'ത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന മനോഹരമായ വാക്കാണ് 'അനുഗ്രഹം'. അല്ലാതെ അനുഗ്രഹം എന്നൊന്നില്ല; നാം നേടിയെടുത്തത് മാത്രമേയുള്ളൂ. ഒരു കർമ്മഫലം എന്ന നിലയിൽ അനുഗ്രഹം എന്നത് ഗുണകരവും അഭിലഷണീയവുമാണ്.

പൂജ എന്നത് കായിക കർമ്മമാണെങ്കിൽ, കീർത്തനങ്ങളും സ്തോത്രങ്ങളും ചൊല്ലുന്നത് വാചിക കർമ്മമാണ്. കീർത്തനത്തിൽ ശാരീരിക അവയവങ്ങൾ അത്രത്തോളം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഭക്തിഗാനങ്ങൾ പാടുന്നതും വേദപാരായണവും പഠനവുമെല്ലാം വാചിക വ്യാപാരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവസാനമായി, മാനസ കർമ്മം—ഇവിടെ നിങ്ങൾ തികച്ചും മാനസികമായ തലത്തിൽ ഭഗവാനുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നു. മാനസികമായി ഈശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നതിനെയാണ് 'ധ്യാനം' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, "ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ, ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ" എന്ന മന്ത്രം ജപിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾ രാമനെയും കൃഷ്ണനെയുമാണ് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നത്; ഇരുവരും ഹരിയാണ്. 'ഹരി' എന്ന വാക്കിന് ദുഃഖങ്ങളെയും പാപങ്ങളെയും ഹരിക്കുന്നവൻ (ഇല്ലാതാക്കുന്നവൻ) എന്നാണ് അർത്ഥം.

മറ്റ് രണ്ട് കർമ്മങ്ങളെപ്പോലെ ധ്യാനവും ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു. ധ്യാനം ചെയ്യുന്ന സമയത്ത് തന്നെ അതിന് പെട്ടെന്നുള്ള ഫലങ്ങളുണ്ട്. മന്ത്രങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചു ജപിക്കുമ്പോൾ ഒരു ലയം (Absorption) ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ ധ്യാനത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ ദൃശ്യമാണ്. ധ്യാനം അദൃഷ്ടവും പുണ്യവും നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, വാചിക കർമ്മം ധ്യാനത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ അദൃഷ്ടം നൽകുന്നു. എന്നാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നത് കായിക കർമ്മത്തിലൂടെയാണ്. മൂന്ന് കർമ്മങ്ങളും പുണ്യം നൽകുമെങ്കിലും, ആരാധനയ്ക്കുള്ള മൂന്ന് ഉപകരണങ്ങളും (ശരീരം, വാക്ക്, മനസ്സ്) ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നതുകൊണ്ട് കായിക കർമ്മത്തിന് അദൃഷ്ടം നൽകാനുള്ള ശേഷി കൂടുതലാണ്.

മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം

നാം നേരത്തെ കണ്ടതുപോലെ, ഈശ്വരനെ വിഷയമാക്കി ചെയ്യുന്ന മാനസിക പ്രവർത്തനമാണ് ധ്യാനം (സഗുണ ബ്രഹ്മ വിഷയ മാനസ വ്യാപാരഃ). ധ്യാനത്തിന്റെ ദൃശ്യമായ ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കാൻ മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു ധാരണ ആവശ്യമാണ്. മനസ്സ് എപ്പോഴും തിരക്കിലാണ്, അതിന്റെ സ്വഭാവം അസ്വസ്ഥവുമാണ്. ഭഗവദ്ഗീതയിൽ അർജുനൻ പറയുന്നു: "കൃഷ്ണാ, മനസ്സ് ചഞ്ചലമാണ്, അത് അശാന്തവും പ്രബലവും ദൃഢവുമാണ്. കാറ്റിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ പ്രയാസകരമാണ് മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുക എന്നെനിക്ക് തോന്നുന്നു."

ചഞ്ചലം ഹി മനഃ കൃഷ്ണ പ്രമാഥി ബലവദ് ദൃഢം | തസ്യാഹം നിഗ്രഹം മന്യേ വായോരിവ സുദുഷ്കരം || (6.34)

ഈ അസ്വസ്ഥത തന്നെയാണ് മനസ്സ്. മനസ്സ് ശക്തവും കലങ്ങിമറിഞ്ഞതുമാണ്. അങ്ങനെയുള്ളപ്പോൾ ഒരാൾക്ക് എങ്ങനെയിരുന്ന് ധ്യാനിക്കാൻ കഴിയും?

മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം ഒരു മൂവി ക്യാമറയിലെ ഫിലിം പോലെയാണ്; അത് എപ്പോഴും ചലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഫിലിം ഒരു പ്രത്യേക വേഗതയിൽ ചലിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് അതിന് ദൃശ്യങ്ങളെ പകർത്താൻ കഴിയുന്നത്. ഓരോ ചലനത്തിലും നിരവധി ഫ്രെയിമുകൾ ഉണ്ട്, എന്നാൽ ഓരോ ഫ്രെയിമും നിശ്ചലമാണ്. ഈ ഫ്രെയിമുകൾ ഒരു പ്രത്യേക വേഗതയിൽ ഓടിക്കുമ്പോൾ അവ ചലിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു. ഇതിനർത്ഥം ഓരോ ചലനത്തിനൊപ്പവും മാനസികമായ ഫ്രെയിമുകളും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ്. മനസ്സിന്റെ ഈ മാറിമറയുന്ന സ്വഭാവത്തെയാണ് 'ക്ഷണിക വൃത്തി' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. സംസ്കൃതത്തിൽ ഒരു ചിന്തയെ 'വൃത്തി' എന്ന് വിളിക്കുന്നു, വൃത്തികൾ അനിവാര്യമായും ക്ഷണികമാണ്.

ചിന്തകളുടെ സ്വഭാവം നിരീക്ഷിക്കുന്നത് രസകരമാണ്; മനസ്സ് എങ്ങനെ ഒരു വസ്തുവിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്ന് നോക്കൂ. മനസ്സിൽ ഒരേസമയം പല വഴികളുണ്ട് (Tracks), അടുത്ത നിമിഷം മനസ്സ് ഏത് വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമെന്ന് ആർക്കും അറിയില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്, നടന്നുപോകുമ്പോൾ നിങ്ങൾ ഒരു മെഴ്സിഡസ് ബെൻസ് കാർ കാണുന്നു. അത് നിങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ജർമ്മനിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നു. ജർമ്മനിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ ഹിറ്റ്ലറെയും ഓർക്കുന്നു. ഹിറ്റ്ലറെ ഓർക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായും വിഷാദത്തിലാകുന്നു. നിങ്ങളുടെ മനസ്സ് ബെൻസിൽ നിന്ന് ജർമ്മനിയിലേക്കും, ജർമ്മനിയിൽ നിന്ന് ഹിറ്റ്ലറിലേക്കും, ഹിറ്റ്ലറിൽ നിന്ന്...കൂട്ടക്കൊലയെക്കുറിച്ചും (Holocaust) മറ്റുമുള്ള ചിന്തകളിലേക്ക് അത് നീളുന്നു. വെറുമൊരു കാർ കണ്ടതിൽ നിന്നാണ് ഈ ചിന്താപരമ്പരകൾ ഉണ്ടായത്!

മറ്റൊരു ഉദാഹരണം പറയാം. ഞാൻ ഒരു 'ഹോണ്ട' (Honda) കാർ കണ്ടു. ഇന്ത്യയിൽ നാം അതിനെ 'ഓ' എന്ന സ്വരത്തിൽ 'ഹോണ്ട' എന്ന് ഉച്ചരിക്കുന്നു. അത് 'ബോണ്ട'യുമായി (ഒരു പലഹാരം) പ്രാസത്തിൽ ഒത്തുപോകുന്നു. അപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് ഹോണ്ടയിൽ നിന്ന് ബോണ്ടയിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. ബോണ്ട എന്ന ചിന്ത എനിക്കറിയാവുന്ന ഒരു കഥയെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. പണ്ട്, കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള തികച്ചും യാഥാസ്ഥിതികനായ ഒരാൾ തന്റെ മകളുടെ വിവാഹാലോചന ഉറപ്പിക്കാനായി ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് മൈസൂരിലേക്ക് ട്രെയിനിൽ പോവുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ട്രെയിനിൽ കയറാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ഒരു കച്ചവടക്കാരൻ "പോണ്ട... പോണ്ട...!" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു വരുന്നു. മലയാളത്തിൽ 'പോണ്ട' എന്നാൽ 'പോകേണ്ട' (Do not go) എന്നാണല്ലോ അർത്ഥം. തന്റെ മകളുടെ വിവാഹ സംബന്ധമായ യാത്ര തുടങ്ങുമ്പോൾ ഒരാൾ വന്ന് 'പോകേണ്ട, പോകേണ്ട' എന്ന് ആവർത്തിച്ചു പറയുന്നത് കേട്ടപ്പോൾ, വിശ്വാസിയായ അദ്ദേഹം അതൊരു ദുശ്ശകുനമായി കരുതി. താൻ പോകേണ്ടതില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു.

അപ്പോൾ ട്രെയിൻ എടുക്കാറായി, ആളുകൾ കയറാൻ തുടങ്ങി. വലിയ പ്രയാസത്തോടെ അദ്ദേഹം ആ ശകുനത്തെ അവഗണിക്കാൻ ധൈര്യം സംഭരിച്ചു. 'അതൊരു കച്ചവടക്കാരൻ എന്തോ വിൽക്കാൻ വിളിച്ചു പറയുന്നതല്ലേ, അത് എനിക്കുള്ള സന്ദേശമല്ലല്ലോ' എന്ന് അദ്ദേഹം സ്വയം ആശ്വസിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം ട്രെയിനിൽ കയറാൻ തുടങ്ങവേ, ആ കച്ചവടക്കാരൻ തിരികെ വന്ന് അടുത്തു കൂടി നടന്നു കൊണ്ട് വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: "മൈസൂർ പോണ്ട... മൈസൂർ പോണ്ട...!" 'മൈസൂർ ബോണ്ട' എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക തരം പലഹാരമാണ്. പക്ഷേ ആ മനുഷ്യന് ഇനി ഈ വാക്കുകളെ അവഗണിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അദ്ദേഹം മൈസൂരിലേക്കുള്ള കമ്പാർട്ട്മെന്റിൽ കയറാൻ നോക്കുമ്പോൾ കച്ചവടക്കാരൻ പറയുന്നു: "മൈസൂർ പോകേണ്ട (മൈസൂർ പോണ്ട)!" അദ്ദേഹം വിചാരിച്ചു, "എന്റെ ദൈവമേ! ഈ സന്ദേശം എനിക്ക് മാത്രമുള്ളതാണ്! മൈസൂരിലേക്ക് പോകരുതെന്ന് അയാൾ എന്നോട് പറയുകയാണ്." അങ്ങനെ ആ മനുഷ്യൻ യാത്ര റദ്ദാക്കി മടങ്ങിപ്പോയി.

ഇപ്പോൾ നോക്കൂ, ഞാൻ എവിടെ നിന്നാണ് ഈ കഥ തുടങ്ങിയത്? ഇങ്ങനെയാണ് നമ്മുടെ മനസ്സ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. ഒരു ചെറിയ പ്രാസമോ ബന്ധമോ മതി മനസ്സിനെ മറ്റൊരു വഴിയിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടാൻ. ഇങ്ങനെ മനസ്സ് ദിവസം മുഴുവൻ തിരക്കിലാണ്. ഇതാണ് മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം.

ചിന്തിക്കുക എന്നത് മനുഷ്യന്റെ സവിശേഷാധികാരമാണ്. എങ്കിലും പലപ്പോഴും ചിന്തകൾ ഉത്കണ്ഠയിലേക്കും വിഷാദത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നത് ഒരു പ്രശ്നമായി മാറാം. ചിന്തിക്കാതെ നിങ്ങൾക്ക് വിഷമിക്കാനോ സങ്കടപ്പെടാനോ കഴിയില്ല. ഗാഢനിദ്രയിൽ നിങ്ങൾ ചിന്തിക്കാത്തതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ല. അതുപോലെ ചിന്തിക്കാതെ നിങ്ങൾക്ക് ദേഷ്യപ്പെടാനോ വികാരങ്ങൾക്ക് അടിപ്പെടാനോ കഴിയില്ല. ചിന്താപ്രക്രിയ യാന്ത്രികമാണെന്നും അതിൽ നിങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണമില്ലെന്നും നിങ്ങൾ പലപ്പോഴും കരുതാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇപ്പോൾ ദേഷ്യപ്പെടാൻ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞാൽ നിങ്ങൾക്ക് അത് കഴിയില്ല. എന്തുകൊണ്ട്? നിങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും ദേഷ്യം വരില്ല എന്നതാണോ അതിനർത്ഥം? അല്ല. ബോധപൂർവ്വം ദേഷ്യപ്പെടാനോ സങ്കടപ്പെടാനോ നിങ്ങൾക്ക് കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഒരാൾ ദേഷ്യപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ "ദേഷ്യപ്പെടരുത്" എന്ന് പറയുന്നത് കൊണ്ട് വലിയ കാര്യമില്ലാത്തത്. നിങ്ങൾക്ക് ദേഷ്യം വേണ്ട എന്ന് തോന്നുമ്പോഴും അത് സംഭവിക്കുന്നു.

ഒരിക്കൽ ഒരാൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു, "സ്വാമിജീ, എനിക്ക് ഒട്ടും ദേഷ്യം വരാറില്ല." അയാൾ അങ്ങനെ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് എനിക്കൊന്ന് പരീക്ഷിക്കണമെന്ന് തോന്നി. ഞാൻ പറഞ്ഞു, "നിനക്ക് ദേഷ്യം വരും!" അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "ഇല്ല സ്വാമിജീ, കഴിഞ്ഞ നാല് വർഷമായി എനിക്ക് ദേഷ്യമേ വന്നിട്ടില്ല." ഞാൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു, "നിനക്ക് ദേഷ്യം വരും, ദേഷ്യം വരാതിരിക്കാൻ നിനക്ക് എങ്ങനെ കഴിയും? നിന്റെ അച്ഛനെയും മുത്തച്ഛനെയും എനിക്കറിയാം, നിനക്ക് ദേഷ്യം വരാതിരിക്കാൻ കഴിയില്ല." അപ്പോൾ അദ്ദേഹം നിയന്ത്രണം വിട്ട് പൊട്ടിത്തെറിച്ചു, "സ്വാമിജീ! എന്റെ അച്ഛനെയും മുത്തച്ഛനെയും ഇതിലേക്ക് വലിച്ചിഴക്കണ്ട, കേട്ടോ!" അപ്പോൾ, മനസ്സിന്റെ ചില അവസ്ഥകളിൽ നിങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണമില്ല, കാരണം മനസ്സ് യാന്ത്രികമാണ്. അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനേക്കാൾ (Act) പ്രതികരിക്കുകയാണ് (React) ചെയ്യുന്നത്.

മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കൽ

നമ്മുടെ ശാസ്ത്രങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തിത്തരുന്ന യുക്തിസഹമായ ഒരു രീതിയിലൂടെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ നമുക്ക് സാധിക്കും. ബോധപൂർവ്വം തിരഞ്ഞെടുത്ത ഒരു കാര്യത്തിലേക്ക് മനസ്സിനെ തിരിച്ചുവിടുന്നതിലൂടെ അതിനെ ശരിയായ ദിശയിൽ നയിക്കാം. ഈ സവിശേഷമായ കർമ്മമാണ് ഈശ്വരനുമായുള്ള ബന്ധം. മനസ്സിന് എന്തിനെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കാം, പക്ഷേ ഈശ്വരനുമായി നിങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ചിന്ത തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. അതിനാൽ, "ഓം നമശ്ശിവായ" പോലുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുന്നത് ഈശ്വരനുമായുള്ള ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയാണ്. ഋഷീശ്വരന്മാർ നൽകിയ ഇത്തരം നിരവധി വൈദിക മന്ത്രങ്ങളുണ്ട്. ഈ മന്ത്രങ്ങളിലൂടെ നിങ്ങൾ 'ശിവ' അല്ലെങ്കിൽ 'നാരായണ' എന്ന വാക്കുകളാൽ ഈശ്വരനെ ആവാഹിക്കുകയും വന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ച ജപം അഥവാ മാനസിക കർമ്മം (സഗുണ ബ്രഹ്മ വിഷയ മാനസ വ്യാപാരഃ). മനസ്സിന്റെ രീതി മുൻകൂട്ടി പ്രവചിക്കാവുന്നതാണ്; ഒരിക്കൽ ഒരു മന്ത്രം ജപിച്ചാൽ മനസ്സ് വീണ്ടും അത് തന്നെ ജപിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. നിങ്ങൾ ജപിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചതിലൂടെ, ചിന്ത തെറ്റിപ്പോകുന്നത് (Distraction) തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ജോലി നിങ്ങൾ മനസ്സിന് നൽകിയിരിക്കുകയാണ്.

നിങ്ങൾ തീരുമാനിച്ച കാര്യത്തിന് പുറമെ മറ്റെന്ത് ചിന്തിച്ചാലും അത് 'ശ്രദ്ധ മാറ്റൽ' (Distraction) ആണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, നിങ്ങൾ ഗൗരവകരമായ ഒരു ഗണിത പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ "ഓം നമശ്ശിവായ" എന്ന് ജപിക്കുന്നത് ഒരു ശ്രദ്ധ മാറ്റലായി മാറും! 'കള' (Weed) എന്ന വാക്ക് പോലെ തന്നെ ഒരു ആപേക്ഷിക പദമാണ് 'ശ്രദ്ധ മാറ്റൽ' എന്നത്. ഏതാണ് കള എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് ആരാണ്? ഒരു പൂന്തോട്ടത്തിൽ പൂക്കൾ വളർത്താൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ മാത്രമാണ് അവിടെ വളരുന്ന പുല്ല് 'കള'യാകുന്നത്. മറിച്ച്, നിങ്ങൾ ഒരു പുൽത്തകിടി (Lawn) ആണ് ഉണ്ടാക്കുന്നതെങ്കിൽ പുല്ല് ഒരു കളയല്ല. അവിടെ മറ്റെന്തെങ്കിലും ആയിരിക്കും കള. യഥാർത്ഥത്തിൽ കളകൾ എന്നൊന്നില്ല; ചെടികളും മരങ്ങളും മാത്രമേയുള്ളൂ. താനൊരു കളയാണെന്ന് പുല്ല് ചിന്തിക്കുന്നില്ല. നിങ്ങളുടെ തോട്ടത്തിൽ നിങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമില്ലാത്ത ഒന്നിനെയാണ് നിങ്ങൾ കള എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അതുപോലെ, ഒരു നിശ്ചിത സമയത്ത് നിങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും ശ്രദ്ധ മാറ്റൽ എന്നത്.

നിങ്ങൾ മനസ്സിന് ഒരു പ്രത്യേക ജോലി നൽകിക്കഴിഞ്ഞാൽ എന്ത് സംഭവിക്കുമെന്ന് നോക്കൂ. നിങ്ങൾ "ഓം നമശ്ശിവായ, ഓം നമശ്ശിവായ..." എന്ന് ജപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ പെട്ടെന്ന് നിങ്ങളുടെ സഹപ്രവർത്തകൻ ശിവരാമനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നു—"അയാളെ ഇന്നലെ ഓഫീസിൽ കണ്ടില്ലല്ലോ, ഇന്ന്... അയാൾക്ക് എന്ത് പറ്റി? അയാളുടെ ഭാര്യ ആശുപത്രിയിലാണെന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നല്ലോ." ഇപ്പോൾ എന്ത് സംഭവിച്ചു? "ഓം നമശ്ശിവായ" പൂർണ്ണമായും അപ്രത്യക്ഷമായി! സാധാരണ ചിന്തയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇത് സ്വാഭാവികമായ ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. എന്നാൽ ജപത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇതൊരു ശ്രദ്ധ മാറ്റലാണ്. ചിന്തകളെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ബുദ്ധിപരമായ ഒരു പരിശീലനമാണിത്. അതുകൊണ്ടാണ് കുട്ടിക്കാലത്ത് തന്നെ കുട്ടികളെ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കാൻ ശീലിപ്പിക്കുന്നത്.

നിങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ച കാര്യത്തിന് പുറമെ മനസ്സ് ചിന്തിക്കുന്നതെല്ലാം ശ്രദ്ധ മാറ്റലാണ്. ഓരോ തവണ മനസ്സ് അലഞ്ഞുപോകുമ്പോഴും നിങ്ങൾ അതിനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നു. മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം അലഞ്ഞുപോവുക എന്നതാണെന്നും, അതിനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരിക എന്നതാണ് ധ്യാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യമെന്നും ഭഗവദ്ഗീതയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറയുന്നുണ്ട്. തുടക്കത്തിൽ മനസ്സിനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ പ്രയാസമായിരിക്കും, എന്നാൽ പരിശീലനം തുടരുന്നതിലൂടെ അത് എളുപ്പമാകും. മനസ്സിനെ ഉടൻ തന്നെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാനുള്ള നിങ്ങളുടെ കഴിവ് പരിശീലനത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

നാം മനസ്സിനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, ജീവിതത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിൽ നാം ഏർപ്പെടുന്ന ചിന്താ രീതികളെ പരിശോധിക്കാൻ നമുക്കുള്ളിൽ ഒരിടം (Space) കണ്ടെത്തുന്നു. അങ്ങനെ ബോധപൂർവ്വം ചിന്താ രീതികൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും ക്രമേണ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാനും നമുക്ക് സാധിക്കും. ഏത് തരത്തിലുള്ള ചിന്തകളാണ് നമുക്ക് വേണ്ടതെന്ന് നമുക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാം. ഈ പ്രക്രിയയ്ക്കിടയിൽ ഉള്ളിലെവിടെയെങ്കിലും പേടിയോ ഉത്കണ്ഠയോ കണ്ടെത്തിയാലും നാം തളരേണ്ടതില്ല. നമ്മുടെ ഭയങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും കുട്ടിക്കാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അതൊരു 'പാക്കേജ് ഡീൽ' പോലെയാണ്. കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോൾ എല്ലാവരും നിഷ്കളങ്കരാണ്; ഒപ്പം എല്ലാവരും ഭയവും ഉത്കണ്ഠയും അരക്ഷിതാവസ്ഥയും കൂടെക്കൂട്ടുന്നു. ഈ ഭയങ്ങൾ പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ വരുമ്പോൾ അവ ഉപബോധമനസ്സിന്റെ (Unconscious mind) ഭാഗമായി മാറുന്നു. ഓരോ തവണയും...  നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ആ പഴയ ഭയത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വ്യക്തിയെയോ സാഹചര്യത്തെയോ നേരിടുമ്പോൾ, നമ്മുടെ ഉപബോധമനസ്സ് ഉണരുന്നു. അങ്ങനെ, ജീവിതത്തിലുടനീളം ഈ ഉത്കണ്ഠകൾ നമ്മെ നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ആധുനിക മനഃശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇതിനെ 'ഉപബോധമനസ്സ്' (Unconscious mind) എന്ന് വിളിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ ശാസ്ത്രങ്ങൾ ഇതിനെ 'കഷായം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മനസ്സിനുണ്ടാകുന്ന ഒരുതരം നിറംപിടിക്കലാണത് (Colouration).

ഉപബോധമനസ്സിന്റെ സ്വാധീനത്തെ മറികടക്കാനുള്ള വഴി ചിന്താ രീതികളെ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യണമെന്ന് പഠിക്കലാണ്. എങ്കിൽ മാത്രമേ നിങ്ങൾക്ക് ഭയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യാൻ കഴിയൂ. ഭയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യണമെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ അതിനായി ഒരു 'ഇടം' (Space) ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഭയത്തെ എങ്ങനെ മറികടക്കാം എന്ന് നിങ്ങൾ ഒരു പണ്ഡിതനോടോ സ്വാമിയോടോ ചോദിച്ചാൽ, അവർ പലപ്പോഴും ഹനുമാൻ ചാലിസ ജപിക്കാൻ പറയും. ഹനുമാൻ ചാലിസ നിങ്ങളെ നൂറു കണക്കിന് രീതിയിൽ അനുഗ്രഹിക്കുമായിരിക്കും, പക്ഷേ ഭയത്തെ മറികടക്കാൻ അത് സഹായിക്കില്ല. ഒരു മാസത്തിന് ശേഷം നിങ്ങൾ എന്റെ അടുത്ത് വന്ന് പറയും, "സ്വാമിജീ, ഞാൻ ഹനുമാൻ ചാലിസ ജപിക്കുന്നുണ്ട്, പക്ഷേ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല; എനിക്ക് ഇപ്പോഴും പേടിയാണ്." എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് അറിയാമോ? കാരണം നിങ്ങൾ ഭയത്തിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങൾക്ക് 'ഭയത്തോടുള്ള ഭയം' (Fear of fear) ഉണ്ടാകുന്നു. ഭയം മാറാത്തതിന് ഹനുമാൻ ചാലിസയുടെ ശക്തിയുമായി ബന്ധമില്ല.

ഭയത്തെ മാറ്റേണ്ടതില്ല. വാസ്തവത്തിൽ ഭയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യുകയാണ് വേണ്ടത്. മരണഭയത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക. അത് ഉപബോധമനസ്സിന്റെ ഭാഗമാണ്, കുട്ടിക്കാലം മുതൽ ഉള്ളതുമാണ്. ഇവിടെ നിങ്ങൾ മരണത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യുകയല്ല. മരണത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യേണ്ട കാര്യവുമില്ല, കാരണം അത് വരുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് തടയാനാവില്ല. മരണത്തിന്റെ ഒരു നല്ല വശം അത് ഒരിക്കൽ മാത്രമേ വരൂ എന്നതാണ്. മരണഭയം എന്ന് ഞാൻ ഉദാഹരണമായി പറയുമ്പോൾ, അതുകൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത് ഒരു സംഭവത്തോടുള്ള ഭയം, അല്ലെങ്കിൽ പ്രശസ്തി, പേര്, സ്ഥാനം, പദവി, അധികാരം, ജോലി എന്നിവ നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയത്തെയാണ്. ഇത്തരം ഭയങ്ങളെ സ്വാഗതം ചെയ്യണം. നിങ്ങൾ ഭയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യുമ്പോൾ, അവിടെ ഭയമില്ലാതാകുന്നു.

മനുഷ്യ മനഃശാസ്ത്രം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിനെ കൈകാര്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വളരെ ശ്രദ്ധിക്കണം. അതീവ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ജോലിയാണത്. ഞങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള അധ്യാപകർക്ക് വലിയ ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. ഞങ്ങൾ നൽകുന്ന ഉപദേശം ഉത്തരവാദിത്തബോധത്തിൽ നിന്ന് ഉളവാകണം. അന്യചിന്തകളിലേക്കോ മറ്റ് കാര്യങ്ങളിലേക്കോ തിരിഞ്ഞ് നിങ്ങൾ ഭയത്തെ എത്രത്തോളം ഒഴിവാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുവോ, അത്രത്തോളം ആ ഭയം വേരുറപ്പിക്കും. നിങ്ങൾ ഭയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്താൽ, നിങ്ങൾക്ക് ഭയത്തോടുള്ള ഭയം ഉണ്ടാവില്ല. അല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾക്ക് ഭയത്തോടുള്ള ഭയത്തിന്റെ ഭയത്തിന്റെ ഭയം... അങ്ങനെ ശരീരം മുഴുവൻ ഒരു ഭയക്കെട്ടായി മാറും. നിങ്ങൾ ഭയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു മാന്ത്രികത സംഭവിക്കുന്നു. "ഞാൻ ഭയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു, എനിക്ക് ഭയത്തെ പേടിയില്ല" എന്ന് നിങ്ങൾക്ക് പറയാം. ഉടനെ തന്നെ നിങ്ങൾക്ക് ഉള്ളിൽ ഒരു 'ഇടം' (Space) ലഭിക്കുന്നു. ഈ ഇടം ധ്യാനത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അല്ലാത്തപക്ഷം ഇത് പറയുന്നത് പോലും പ്രയാസമാണ്. ഭയത്തിന്റെ പിടിയിലായിരിക്കുമ്പോൾ ഭയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യണം എന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞത് നിങ്ങൾ മറന്നുപോയേക്കാം. പകരം, "ഇല്ല, ഇല്ല, ഭയത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യാൻ എനിക്ക് പേടിയാണ്" എന്ന് നിങ്ങൾ ചിന്തിക്കും. അതിനാൽ, നിങ്ങൾക്ക് ഉള്ളിലെ ആ 'ഇടം' കണ്ടെത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ധ്യാനം സഹായിക്കുന്നത്. ധ്യാനത്തിന്റെ പെട്ടെന്നുള്ള ഫലമാണത്. നിങ്ങളുടെ വികാരങ്ങളെയും ചിന്താ രീതികളെയും നോക്കിക്കാണാനുള്ള ഇടം ധ്യാനം നൽകുന്നു, അങ്ങനെ നിങ്ങൾ ഒരു 'സ്വാമി'യായി മാറുന്നു. മനസ്സിന്മേൽ ആധിപത്യമുള്ളവനാണ് സ്വാമി. എല്ലാവർക്കും സ്വാമിയാകാൻ കഴിയും.

ധ്യാനിക്കുന്നവന്റെ സ്വഭാവം (Nature of the meditator)

അടുത്തതായി നാം നോക്കേണ്ട ചോദ്യം 'ആരാണ് ധ്യാനിക്കുന്നവൻ?' എന്നതാണ്. ഇത് വളരെ പ്രധാനമാണ്, കാരണം നിങ്ങൾക്ക് പെട്ടെന്ന് ഒരിടത്തിരുന്ന് ധ്യാനിക്കാൻ കഴിയില്ല. അവിടെ ഒരു 'ധ്യാനിക്കുന്നവൻ' (Meditator) ഉണ്ടായിരിക്കണം. നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ അടിസ്ഥാനപരമായ വ്യക്തിയാണത് (Basic person). നാം ഇപ്പോൾ ആ പരിശീലനത്തെക്കുറിച്ച് നോക്കാൻ പോകുകയാണ്. നിങ്ങൾ കണ്ണുതുറക്കുമ്പോൾ എന്നെ കാണുന്നവനാണ് നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ ആ അടിസ്ഥാന വ്യക്തി. എന്നെ നോക്കാനും എന്നിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനും ഞാൻ നിങ്ങളോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ചെയ്തുകഴിഞ്ഞ്, എന്നെ കാണാതിരിക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് ശ്രമിക്കാമോ? അത് സാധ്യമാണോ? അല്ല. കാഴ്ച എന്നത് ഇഷ്ടത്തിനനുസരിച്ച് (Will) മാറ്റാൻ കഴിയുന്ന ഒന്നല്ല. കൈയടിക്കുന്നത് നമ്മുടെ ഇഷ്ടത്തിനനുസരിച്ചാണ്. എന്നാൽ കാഴ്ച അങ്ങനെയല്ല; അത് കാണുന്ന വസ്തുവിനെയും കണ്ണുകളെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. കണ്ണുകൾ തുറന്നിരിക്കുകയും വസ്തു മുന്നിലുണ്ടാവുകയും ചെയ്താൽ നിങ്ങൾ അത് കാണും; അവിടെ കാഴ്ച സംഭവിക്കുന്നു. ഈ കാണുന്നവനാണ് (Seer) അടിസ്ഥാന വ്യക്തി; ചെയ്യുന്നവൻ (Doer) പിന്നീടാണ് വരുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, നിങ്ങൾ ആദ്യം ഒരു പൂവ് കാണുന്നു, പിന്നെ അത് പറിക്കാൻ പോകുന്നു (പ്രത്യേകിച്ച് അത് അയൽക്കാരന്റെ പൂവാണെങ്കിൽ). പൂവ് കാണുന്നത് നിങ്ങളുടെ ഇച്ഛയനുസരിച്ചല്ല, എന്നാൽ അത് പറിക്കുന്ന 'ചെയ്യുന്നവൻ' തന്റെ ഇച്ഛാശക്തിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

അടിസ്ഥാനപരമായ വ്യക്തി എന്നത് അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്നവനാണ് (Cognitive person). അയാൾക്ക് സാധാരണയായി മുൻഗണനകളില്ല (Preference). ആ വ്യക്തി അങ്ങേയറ്റം വസ്തുനിഷ്ഠനാണ് (Objective). ഉദാഹരണത്തിന്, നിങ്ങൾ ഒരു മല കാണുമ്പോൾ 'ഇതൊരു മലയാണ്' എന്ന് പറയുന്നു. ഒരു ബസ് കാണുമ്പോൾ അതൊരു ബസ് മാത്രമാണ്. ഒരു ശബ്ദം കേൾക്കുമ്പോൾ അതൊരു ശബ്ദമാണ്; അത്രമാത്രം. പിന്നീട് മാത്രമാണ് നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് (Likes and dislikes) നിങ്ങൾ എന്തുചെയ്യണം എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത്. ഗുപ്താജി, ശർമ്മാജി, മിശ്രാജി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് പേർ അടുത്തുനിൽക്കുന്നു എന്ന് കരുതുക. നിങ്ങൾ ഗുപ്താജിയെ വിളിക്കുന്നു, അദ്ദേഹം മറുപടി നൽകുന്നു. ശർമ്മാജിയെയും മിശ്രാജിയെയും വിളിക്കുന്നു, അവരും പ്രതികരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ നിങ്ങൾ പറയുന്നു, "വിഡ്ഢി (Idiot), മൂന്നുപേരും പ്രതികരിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ." അവർ എന്താണ് കേട്ടത്? അവർ 'വിഡ്ഢി' എന്ന വാക്ക് മാത്രമാണ് കേട്ടത്. ചെവികൾ ആ വാക്കിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നില്ല. ചെവിയിലെ കർണ്ണപടം കമ്പനം ചെയ്യുക മാത്രമാണ് ചെയ്തത്. 'വിഡ്ഢി' എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം അറിയാവുന്നത് കൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ ബുദ്ധി ആ അർത്ഥം സ്വീകരിച്ചു. "ആരോ എന്നെ വിളിക്കുന്നു, എന്തിനാണ് എന്നെ വിഡ്ഢി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്?" എന്ന് നിങ്ങൾ ചിന്തിക്കുന്നു. കാരണം നിങ്ങൾ ആ ആശയം സ്വീകരിച്ചു (Bought the idea). കുട്ടിക്കാലത്ത് പണ്ട് ആരോ നിങ്ങളെ വിഡ്ഢി എന്ന് വിളിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം. അന്ന് നിങ്ങൾക്ക് വിഷമം തോന്നി, "ഞാൻ വിഡ്ഢിയല്ല, അവരെന്തിനാണ് അങ്ങനെ വിളിച്ചത്?" എന്ന് ചിന്തിച്ചു. ക്രമേണ "ഒരുപക്ഷേ ഞാൻ വിഡ്ഢിയായിരിക്കാം" എന്നൊരു സംശയം ഉള്ളിൽ കയറി. അതുകൊണ്ടാണ് ആ മൂന്നുപേരും പ്രതികരിച്ചത്. ഈ ഉദാഹരണത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നത് അറിവ് (Cognition) ആദ്യം വരുന്നു, പ്രതികരണം (Response) പിന്നീട് വരുന്നു എന്നാണ്. അടിസ്ഥാനപരമായി നിങ്ങൾ അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്ന ഒരു വ്യക്തിയാണ്. ഈ വ്യക്തിയാണ്, അതായത് ഈ ജീവനാണ് ധ്യാനിക്കുന്നവൻ. അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്ന വ്യക്തി ധ്യാനിക്കുന്നവനായി മാറുന്നതിന് ഒരു രീതിയുണ്ട്.

ഒരു വ്യക്തി എപ്പോഴും മറ്റൊന്നുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഇരിക്കുന്നത്. ബന്ധങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു വ്യക്തിയുമില്ല. ഈ ശരീരം-മനസ്സ്-ഇന്ദ്രിയ സമുച്ചയത്തിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒരു വ്യക്തി എന്ന നിലയിൽ ഞാൻ ഒരു ജീവനാണ്; വനം മരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് പോലെ പ്രപഞ്ചത്തോട് (Total) ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വ്യക്തി. മരം വനത്തോട് മാത്രമല്ല, മറ്റ് മരങ്ങളോടും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ ഒരു വ്യക്തി എന്ന നിലയിൽ ഞാൻ മറ്റ് വ്യക്തികളുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഞാൻ മാതാപിതാക്കൾക്ക് മകനാണ്. അവിടെത്തന്നെ അച്ഛനോടും അമ്മയോടും ഞാൻ വ്യത്യസ്ത രീതിയിലാണ് ഇടപെടുന്നത്. അച്ഛനോട് പറയുന്ന ചില കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ അമ്മയോട് പറയില്ല. അച്ഛനോടുള്ള ദേഷ്യമായിരിക്കില്ല അമ്മയോട്. അങ്ങനെ ഞാൻ മാതാപിതാക്കൾക്ക് മകനോ മകളോ ആണ്, സഹോദരങ്ങൾക്ക് സഹോദരനോ സഹോദരിയോ ആണ്. മുത്തശ്ശീമുത്തച്ഛന്മാരുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഞാൻ കൊച്ചു മകനോ കൊച്ചു മകളോ ആണ്. പങ്കാളിയുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ഞാൻ ഭർത്താവോ ഭാര്യയോ ആകുന്നു, കുട്ടികളുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ അച്ഛനോ അമ്മയോ ആകുന്നു.

ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ബന്ധങ്ങളിലെല്ലാം ഉള്ളത് ഒരേയൊരു വ്യക്തിയാണ്. ഈ ഒരേ വ്യക്തി തന്നെ മകൻ, അച്ഛൻ, മകൾ, അമ്മ, ഭർത്താവ്, ഭാര്യ, സഹോദരി, സഹോദരൻ, അമ്മാവൻ, അമ്മായി, സുഹൃത്ത്, തൊഴിലുടമ, ജീവനക്കാരൻ എന്നിങ്ങനെ വിവിധ രീതിയിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഞാൻ മാതാപിതാക്കളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ഒരു മകനോ മകളോ ആണ്, എന്നാൽ അടുത്ത നിമിഷം എന്റെ സഹോദരനെ കാണുകയോ ചിന്തിക്കുകയോ ചെയ്താൽ ഞാൻ ഒരു സഹോദരിയോ സഹോദരനോ ആയി മാറുന്നു. വ്യക്തിബോധത്തിലെ ഈ മാറ്റം തികച്ചും സ്വാഭാവികമാണ്. ഓരോ വ്യക്തിയും മറ്റൊരു വ്യക്തിയാൽ മാറ്റപ്പെടുന്നു; അമ്മാവൻ എന്ന ഭാവം മകൻ എന്ന ഭാവത്താൽ മാറ്റപ്പെടുന്നു, മകൻ എന്ന ഭാവം അച്ഛൻ എന്ന ഭാവത്താൽ മാറ്റപ്പെടുന്നു.

ഇനി, നിങ്ങൾ ദൈവത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എന്ത് സംഭവിക്കുന്നു എന്നതാണ് ചോദ്യം. ആ നിമിഷം നിങ്ങൾ അച്ഛനോ മകനോ മകളോ അമ്മായിയോ മുത്തശ്ശിയോ ശത്രുവോ ഒന്നുമല്ല. നിങ്ങൾ ദൈവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വ്യക്തി മാത്രമാണ്—ഒരു ഭക്തൻ. ഈശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോഴാണ് ഒരാൾ ഭക്തനായി മാറുന്നത്. എന്താണ് ഇതിന്റെ അർത്ഥം?

ഈശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നത് മറ്റേതൊരു വ്യക്തിയുമായും ബന്ധപ്പെടുന്നതുപോലെയല്ല; കാരണം ഈശ്വരൻ ആ വ്യക്തികളിൽ ഒരാളല്ല. ഇത് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഈശ്വരനെക്കുറിച്ച് ശരിയായ ധാരണയില്ലാതെ അവിടുത്തോട് ബന്ധപ്പെടുന്നത് ഗുണകരമാവില്ല.

അപൂർവ്വമായി മാത്രം ഭക്തനാകുന്ന ഒരാളാകാൻ നിങ്ങൾക്ക് കഴിയില്ല—ഇപ്പോൾ ഭക്തനാവുകയും അടുത്ത നിമിഷം അത് ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യുന്ന രീതി പാടില്ല. ഇടയ്ക്കിടെ വരുന്ന പനി പോലെ കുറച്ചുനേരം ഭക്തിയിൽ ഇരിക്കുകയും പിന്നീട് അത് മറന്നുപോവുകയും ചെയ്യരുത്. ഇവിടെയുള്ളതെല്ലാം ഈശ്വരനാണെങ്കിൽ, ഈശ്വരൻ എന്നാൽ ആകെത്തുകയാണ് (Total), അവിടുന്ന് ഒന്നിൽ നിന്നും വേറിട്ടതല്ല. വനത്താൽ എല്ലായ്‌പ്പോഴും വ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു മരം എങ്ങനെയാണോ വനത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയെ തിരിച്ചറിയുന്നത്, അതുപോലെ ഒരു ഭക്തന് ഈശ്വരനുമായി ബന്ധമുണ്ട്. ഈ ബന്ധം എപ്പോഴും അവിടെയുണ്ട്. അത് മാറ്റാൻ കഴിയാത്ത ഒന്നാണ്. അതൊരു വസ്തുനിഷ്ഠമായ യാഥാർത്ഥ്യമാണ് (Objective reality). അതുകൊണ്ടാണ് ധ്യാനസമയത്ത് നിങ്ങൾ ശാന്തമായിരിക്കണം (Relaxed) എന്ന് പറയുന്നത്; കാരണം ശാന്തത വസ്തുനിഷ്ഠതയെ വളർത്തുന്നു.

വസ്തുനിഷ്ഠമായിരിക്കുക എന്നാൽ, ഒരു വ്യക്തി എന്ന നിലയിൽ ഞാൻ ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആകെത്തുകയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന യാഥാർത്ഥ്യത്തെ തിരിച്ചറിയലാണ്. ആ ആകെത്തുക ജഡമല്ല, അത് ഈശ്വരനാണ്. ഞാൻ ഒരു ബോധമുള്ള സത്തയായതുകൊണ്ടും ആ ആകെത്തുക ബോധസ്വരൂപമായതുകൊണ്ടും ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും അതിനോട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ യാത്ഥാർത്ഥ്യം ഈശ്വരനെ സർവ്വവ്യാപിയായി തിരിച്ചറിയുന്നതിലൂടെ ഭക്തനിൽ ഉണർത്തേണ്ടതാണ്. അതിനാൽ അച്ഛൻ, അമ്മ, മകൻ, മകൾ തുടങ്ങിയ വേഷങ്ങൾ ധരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ താൻ ഒരു ഭക്തനാണെന്ന് ഒരാൾ തിരിച്ചറിയണം. ഞാൻ ഒരു 'ഭക്തനായ അച്ഛൻ', 'ഭക്തയായ അമ്മ', 'ഭക്തനായ മകൻ' എന്നിങ്ങനെയായി മാറണം. ഈശ്വരബോധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അടിസ്ഥാന വ്യക്തിയാണ് ഭക്തൻ; ആ വ്യക്തിയാണ് മറ്റ് വേഷങ്ങൾ കെട്ടുന്നത്. നമ്മുടെ പ്രധാന പ്രശ്നം നാം ഇടയ്ക്കൊക്കെ മാത്രം ഭക്തരാകുന്നു എന്നതാണ്; ചിലപ്പോൾ വൈകുന്നേരത്തെ ഭക്തർ, അല്ലെങ്കിൽ 'ഞായറാഴ്ച ഭക്തർ'. ഭക്തി എല്ലാ ബന്ധങ്ങളിലും വ്യാപിക്കണം എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. ഇതിനെയാണ് യോഗം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

ഒരു വ്യക്തി എന്ന നിലയിൽ ഞാൻ ഈശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ, ഞാൻ പ്രപഞ്ചശക്തിയുമായുള്ള കണക്കുകൾ തീർക്കുകയാണ്. അതിനാൽ ധ്യാനത്തിന് മുൻപ് തന്നെ ഒരാൾ തന്റെയുള്ളിലെ 'ഭക്തനെ' ഉണർത്തണം. ധ്യാനം ചെയ്തതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരാൾ ഭക്തനാകണമെന്നില്ല. മറിച്ച്, ധ്യാനത്തിന് മുൻപ് തന്നെ തന്റെ അടിസ്ഥാന വ്യക്തിത്വത്തെ തിരിച്ചറിയണം. ദിവസവും ഞാൻ ഒരുപാട് പേരുമായി കൂടിക്കാഴ്ചകൾ (Appointments) നടത്താറുണ്ട്. ധ്യാനിക്കാൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഭഗവാനുമായി ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച ഉണ്ടെന്ന് കരുതാം. യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് എന്നോട് തന്നെയുള്ള ഒരു കൂടിക്കാഴ്ചയാണ്. എന്നോട് തന്നെയുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച എന്നാൽ അമ്മാവൻ, ഭർത്താവ്, ഭാര്യ, അച്ഛൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാ വേഷങ്ങളും അഴിച്ചുവെക്കുക എന്നതാണ്. അങ്ങനെ പൂർണ്ണമായും വസ്തുനിഷ്ഠമാകുമ്പോഴാണ് 'ധ്യാനിക്കുന്നവൻ' (Meditator) രൂപപ്പെടുന്നത്.

ബോധസ്വരൂപനായ ഈ അടിസ്ഥാന വ്യക്തി എപ്പോഴും ഈശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വനത്തിലെ മരം അത് തിരിച്ചറിഞ്ഞാലും ഇല്ലെങ്കിലും അത് വനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. വനം മരത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നത് നിലവിലുള്ള സത്യമാണ്. പക്ഷേ മരത്തിന് അതിനെക്കുറിച്ച് ബോധമില്ലാത്തതുപോലെ പലപ്പോഴും മനുഷ്യനും ഈശ്വരനുമായുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് ബോധമില്ല. മിക്കപ്പോഴും മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിൽ ഈശ്വരൻ വന്നുപോയിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിവ കൊണ്ടുള്ള കർമ്മങ്ങൾ ഈ ബോധം ഉറപ്പിക്കാൻ അത്യാവശ്യമാണ്. ആത്മജ്ഞാനത്തിന് തടസ്സമാകുന്ന വിഘ്നങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യാൻ കർമ്മങ്ങൾ സഹായിക്കുന്നു.

അടിസ്ഥാന വ്യക്തി നേരത്തെ തന്നെ സംഘർഷങ്ങളിൽ നിന്ന് (Tension) മുക്തനാണ്. സംഘർഷം ഒഴിവാക്കാൻ പ്രത്യേകമായി ഒന്നും ചെയ്യേണ്ടതില്ല. അറിയാതെ സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നാണ് സംഘർഷം, അതിനാൽ നിങ്ങൾ നിങ്ങളെത്തന്നെ അയച്ചുവിടുക (Unwind) മാത്രമാണ് വേണ്ടത്. ശരീരത്തോടും മനസ്സിനോടും വസ്തുനിഷ്ഠമായി പെരുമാറാൻ പഠിക്കുന്നതോടെ നിങ്ങൾ സംഘർഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. അജ്ഞാനത്തെ നീക്കം ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നത്. ആത്മജ്ഞാനം എന്നത് ഉള്ളിലുള്ള അറിവിനെ മറയ്ക്കുന്ന അജ്ഞാനത്തെ നീക്കം ചെയ്യൽ മാത്രമാണ്. നിങ്ങൾ നേരത്തെ തന്നെ സംസാരത്തിൽ നിന്നും പരിമിതികളിൽ നിന്നും മുക്തനാണ്. നിങ്ങൾ മുക്തനാണെന്ന് നിങ്ങൾ അറിഞ്ഞാൽ മാത്രം മതി.

ധ്യാനിക്കുന്നവനെക്കുറിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണൻ

ഭഗവദ്ഗീതയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ധ്യാനത്തെക്കുറിച്ച് ഘട്ടം ഘട്ടമായി പറഞ്ഞുതരുന്നുണ്ട്. ധ്യാനിക്കുന്നവനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ഒരു പ്രധാന കാര്യം പറയുന്നു:

സ്പർശാൻ കൃത്വാ ബാഹ്യാൻ ബാഹ്യാംശ്ചക്ഷുശ്ചൈവാന്തരേ ഭ്രുവോഃ | പ്രാണാപാനൗ സമൗ കൃത്വാ നാസാഭ്യന്തരചാരിണൗ || (5.27)

"ബാഹ്യമായ വസ്തുക്കളെ പുറത്തുതന്നെ നിർത്തിക്കൊണ്ട്, ശ്വസനവും ഉച്ഛ്വസനവും ക്രമപ്പെടുത്തി ധ്യാനിക്കുക." ഇവിടെ 'ബാഹ്യലോകം' എന്നത് കൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് പുറത്തുള്ള ലോകത്തെയാണ്. കാഴ്ചകളും ശബ്ദങ്ങളും ഗന്ധങ്ങളുമൊക്കെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനസ്സിനെ അറിയിക്കുന്നു. ഇവ നേരത്തെ തന്നെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് പുറത്താണ്, പിന്നെന്തിനാണ് ഇവയെ പുറത്തുതന്നെ നിർത്തണമെന്ന് പറയുന്നത്? ഇതിനർത്ഥം എല്ലാ വസ്തുക്കളും നമുക്ക് പുറത്തല്ല എന്നാണ്; ചിലത് നമ്മുടെ ഉള്ളിലുമുണ്ട്. നക്ഷത്രങ്ങളും മലകളും പുറത്താണ്, പക്ഷേ നമുക്ക് അറിയാവുന്ന ആളുകൾ നമ്മുടെ തലയ്ക്കകത്താണ്. നമുക്ക് അടുപ്പമുള്ളവർ നമുക്കറിയാതെ തന്നെ നമ്മുടെ മനസ്സിൽ കയറിപ്പറ്റിയിട്ടുണ്ട്. ധ്യാനത്തിന് മുൻപ് അവരെ തലയിൽ നിന്ന് ഇറക്കിവെക്കണം.

നാം ഒരാളെ മാറ്റാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോഴാണ് അയാൾ നമ്മുടെ തലയിൽ കയറിക്കൂടുന്നത്. ഭർത്താവ് ഭാര്യയെ മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, ഭാര്യ തിരിച്ചും. ഇരുപത്തിയഞ്ച് വർഷം കഴിഞ്ഞാലും അവർ പരസ്പരം മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും. ഒരാൾ സ്വയം മാറാൻ ആഗ്രഹിക്കാതെ മറ്റൊരാൾക്ക് അയാളെ മാറ്റാൻ കഴിയില്ല. ഈശ്വരന്റെ അവതാരമായിട്ടും കൃഷ്ണന് ദുര്യോധനനെ മാറ്റാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ആർക്കും ആരെയും മാറ്റാൻ കഴിയില്ല, പക്ഷേ ഒരാൾ മാറാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ആർക്കും തടയാനുമാവില്ല. അവിടുന്ന് സഹായിക്കും, പക്ഷേ മാറ്റം നിങ്ങളുടെ തീരുമാനമായിരിക്കണം. ഒരാളെ മാറ്റാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന നിസ്സഹായതയാണ് നിരാശയായി മാറുന്നത്. അങ്ങനെ ആ വ്യക്തി പുറത്തല്ല, നിങ്ങളുടെ തലയ്ക്കകത്താണ് ജീവിക്കുന്നത്. വ്യക്തികൾ മാറണം എന്ന ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോഴാണ് നിങ്ങൾ ഒരു ധ്യാനിക്കുന്നവനാകുന്നത്. യാഥാർത്ഥ്യത്തെ സ്വീകരിക്കുന്നതാണ് വസ്തുനിഷ്ഠത. പുറംലോകത്തോടും ശരീരത്തോടും ശ്വാസത്തോടും മനസ്സിനോടും വസ്തുനിഷ്ഠമായി പെരുമാറുമ്പോഴാണ് നിങ്ങൾ ഈശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അടിസ്ഥാന വ്യക്തിയായി മാറുന്നത്.

ധ്യാനത്തിന്റെ രീതി

കൈകൾ മടിയിൽ വെച്ച്, വിരലുകൾ കോർത്ത്, തള്ളവിരലുകൾ പരസ്പരം തൊട്ടുകൊണ്ട് നേരെ ഇരിക്കുക. ഭഗവദ്ഗീതയുടെ ആറാം അധ്യായത്തിൽ ഇതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. ശരീരം (പ്രത്യേകിച്ച് നട്ടെല്ല്) നിലത്തിന് ലംബമായി (Perpendicular) നേരെ ഇരിക്കണം. ശരീരം അയഞ്ഞതും (Relaxed) എന്നാൽ സ്ഥിരതയുള്ളതുമായിരിക്കണം. ധ്യാനത്തിലുടനീളം ഒരേ ഇരിപ്പിൽ സംഘർഷമില്ലാതെ ഇരിക്കാൻ സാധിക്കണം. പ്രത്യേകമായ ഒരു ആസനം തന്നെ വേണമെന്നില്ല, പക്ഷേ നിങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി സുഖകരമായിരിക്കണം. പരിശീലനത്തിലൂടെ ദീർഘനേരം ഒരേ ഇരിപ്പിൽ ഇരിക്കാൻ സാധിക്കും. തുടർച്ചയായി 48 മിനിറ്റ് (ഒരു മുഹൂർത്തം) ഒരേ ഇരിപ്പിൽ ഇരിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനെയാണ് 'ആസനസിദ്ധി' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. സ്വസ്തികാസനമോ പദ്മാസനമോ ശാസ്ത്രങ്ങൾ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇത് ധ്യാനം വിജയിപ്പിക്കും എന്നല്ല, മറിച്ച് നിങ്ങളെ സുഖകരമായി ഇരിക്കാൻ സഹായിക്കും എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഗുണം. ഉറങ്ങിപ്പോകാത്ത തരത്തിലുള്ള സുഖകരമായ ഇരിപ്പായിരിക്കണം ഇത്.

ഇരുന്നുകഴിഞ്ഞാൽ അങ്ങോട്ടോ ഇങ്ങോട്ടോ നോക്കാതെ നേരെ മുന്നോട്ട് നോക്കുക. കണ്ണുകൾ പതുക്കെ അടച്ച് മൂക്കിന്റെ തുമ്പിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുക. കണ്ണുകൾ വല്ലാതെ മുറുക്കി അടയ്ക്കരുത്. മുകളിലെ കൺപോളകൾ താഴത്തേതിനെ മൃദുവായി തൊടുന്ന രീതിയിൽ ബോധപൂർവ്വം വേണം കണ്ണടയ്ക്കാൻ. കണ്ണുകൾ തുറക്കുകയും പതുക്കെ അടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് തന്നെ മനസ്സിന് അയവ് (Relaxation) നൽകും.

അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ, ചില ദൃശ്യവൽക്കരണങ്ങളിലൂടെ (Visualisation) ബാഹ്യലോകത്തെ പുറത്തുതന്നെ നിർത്താൻ ശ്രമിക്കുക. മനോഹരമായ ഒരു മലനിര സങ്കൽപ്പിക്കുക. അവയോട് ബന്ധപ്പെട്ടുകൊണ്ട്...  മലകളെ ദർശിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾ ഒന്നും ആവശ്യപ്പെടാത്ത, ഗുണങ്ങളെ അഭിനന്ദിക്കുന്ന, ബോധമുള്ള ഒരു വ്യക്തിയാണ്. അതുപോലെ, സമുദ്രം ഇപ്പോൾ ഇരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാകണമെന്ന് നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഒരു പാർക്കിലെ മരങ്ങളെ സങ്കൽപ്പിക്കുക; അവിടെയും നിങ്ങൾ അതേ അഭിനന്ദന മനോഭാവമുള്ള, വസ്തുനിഷ്ഠനായ വ്യക്തിയാണ്.

ഇനി പൊതുവെ മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് സങ്കൽപ്പിക്കുക—വ്യത്യസ്ത സംസ്കാരങ്ങൾ, വർണ്ണങ്ങൾ, മതങ്ങൾ, ദേശീയതകൾ എന്നിവയിലുള്ളവരെ അവർ എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെതന്നെ സ്വീകരിക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് സാധിക്കും. ഉയരമുള്ളവരോ കുറിയവരോ, പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ ആകട്ടെ, നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ മുൻവിധികൾ ഇല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്ക് അവരോടെല്ലാം വസ്തുനിഷ്ഠമായി പെരുമാറാം. നിങ്ങളുടെ അമ്മയെക്കുറിച്ചും അമ്മയോടുള്ള സ്നേഹത്തെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കുക. അമ്മ ഇപ്പോൾ ഇരിക്കുന്ന രീതിയിൽ നിന്ന് മാറണമെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് നിർബന്ധമുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ നിങ്ങൾ നിസ്സഹായത അനുഭവിക്കൂ. നിറവേറ്റപ്പെടാത്ത ആഗ്രഹം നിരാശയ്ക്ക് കാരണമാകും. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രാർത്ഥനയാണ് ഏക പോംവഴി. തൽക്കാലം, നിങ്ങളുടെ അമ്മ ഇങ്ങനെയൊക്കെയാണ് എന്ന് അംഗീകരിക്കുക. അവരുടെ പശ്ചാത്തലം വെച്ച് അവർ സ്വയം മാറാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്ത പക്ഷം അവർക്ക് മറ്റൊരാളാകാൻ കഴിയില്ല. നിങ്ങളുടെ പിതാവിനെ സങ്കൽപ്പിക്കുക, "എന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെയാണ് അല്ലെങ്കിൽ ഇങ്ങനെയായിരുന്നു" എന്ന് തിരിച്ചറിയുക. നിങ്ങളുടെ പങ്കാളി, കുട്ടികൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ എന്നിവരുടെ കാര്യത്തിലും ഇത് സത്യമാണ്; നിങ്ങളുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ അവർ എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെ അവരെ കാണുക.

ഏതെങ്കിലും വ്യക്തി നിങ്ങളെ അലട്ടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ആ വ്യക്തിയെ വസ്തുനിഷ്ഠമായി കാണുകയും അവർക്ക് അവർ ആയിരിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുകയും ചെയ്യുക. ഒരാളുടെ പെരുമാറ്റത്തെ നിങ്ങൾ അംഗീകരിക്കണം എന്നല്ല ഇതിനർത്ഥം. മറിച്ച്, നിങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ആ വ്യക്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിത്രം എന്താണോ അത് അംഗീകരിക്കുകയും, അവരെ തലയിൽ നിന്ന് ഇറക്കിവെച്ച് അവർക്ക് സ്വതന്ത്രമായിരിക്കാൻ അനുവാദം നൽകുകയുമാണ് വേണ്ടത്. ഓരോ തവണ ധ്യാനത്തിന് ഇരിക്കുമ്പോഴും ബോധപൂർവ്വം ഇത് ചെയ്യണം.

അടുത്തതായി, നിങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ സ്വന്തം ശരീരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക. തല മുതൽ പാദം വരെ ഓരോ ഭാഗമായി ദൃശ്യവൽക്കരിക്കുക—തലയുടെ മുകൾഭാഗം, നെറ്റി, പുരികങ്ങൾ, കൺപോളകൾ, മൂക്ക്, ചുണ്ടുകൾ, താടി, വലത് കാത്, വലത് കവിൾ, ഇടത് കാത്, ഇടത് കവിൾ, മുഖം മുഴുവൻ, തലയുടെ പിൻഭാഗം. കഴുത്ത്, വലത് തോൾ, വലത് കൈ വിരൽത്തുമ്പ് വരെ, ഇടത് തോൾ, ഇടത് കൈ. നെഞ്ച്, വയറ്, തോളുകൾക്ക് താഴെ മുതലുള്ള പുറംഭാഗം. തുടർന്ന് കാലുകളിലേക്ക് ശ്രദ്ധ നൽകുക—വലത് തുട, മുട്ട്, അതിനു താഴെ, കണങ്കാൽ, പാദം. ഇപ്പോൾ ശരീരം മുഴുവനായി സങ്കൽപ്പിക്കുകയും അതിന്റെ ഉയരം, ഭാരം, ലിംഗഭേദം, പ്രായം, ആരോഗ്യം, നിറം എന്നിവയോട് പൊരുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുക. ശരീരം മുഴുവൻ ഒരു ദർശനത്തിൽ കാണുക—ശ്വാസം വലിക്കുന്ന ഒരു ജീവനുള്ള പ്രതിമയായി അതിനെ നോക്കിക്കാണുക. ഇത് സാധ്യമാകുമ്പോൾ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തോട് പൂർണ്ണമായും വസ്തുനിഷ്ഠനാകുന്നു.

ധ്യാനത്തിലെ അടുത്ത ഘട്ടം 'പ്രാണവീക്ഷണം' ആണ്—അതായത് ശ്വാസത്തെ സാക്ഷിയായി നോക്കിക്കാണുക. ഇത് പ്രാണായാമം പോലെയുള്ള ശ്വസന വ്യായാമമല്ല. സ്വാഭാവികമായ ശ്വസനത്തെ നിരീക്ഷിക്കുക മാത്രമാണിവിടെ ചെയ്യുന്നത്. ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്ക് എടുക്കുന്നതും പുറത്തേക്ക് വിടുന്നതും ബോധപൂർവ്വം ശ്രദ്ധിക്കുക. സാധാരണ ശ്വസനഗതി ശ്രദ്ധിക്കാൻ പ്രയാസമുണ്ടെങ്കിൽ കുറച്ചുനേരം ബോധപൂർവ്വം ശ്വാസം എടുക്കുകയും വിടുകയും ചെയ്യാം. ദേഷ്യമോ അസ്വസ്ഥതയോ തോന്നുമ്പോൾ മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കാൻ ശ്വസനം ശ്രദ്ധിക്കുന്നത് വളരെ നല്ലൊരു വിദ്യയാണ്. ഇത് നിങ്ങൾക്ക് സമചിത്തത നൽകുന്നു.

അടുത്ത ഘട്ടം സ്പർശനത്തെക്കുറിച്ച് ബോധവാനാവുക എന്നതാണ്. ശരീരത്തിന്റെ ഏതൊക്കെ ഭാഗങ്ങൾ തറയിൽ മുട്ടുന്നുണ്ടെന്നും ഏതൊക്കെ ഭാഗങ്ങൾ പരസ്പരം തൊടുന്നുണ്ടെന്നും ശ്രദ്ധിക്കുക. മടിയിൽ കോർത്തുപിടിച്ചിരിക്കുന്ന വിരലുകൾ തമ്മിലുള്ള സ്പർശനം, ചുണ്ടുകൾ തമ്മിലുള്ള സ്പർശനം, കൺപോളകൾ തമ്മിലുള്ള സ്പർശനം എന്നിവ നിരീക്ഷിക്കുക.

ഇതിനുശേഷം നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം മനസ്സിനെ നിരീക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങുക. നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന മനസ്സ് സാധാരണയായി ശാന്തമായിരിക്കും. ഈ മനസ്സിനെക്കുറിച്ച് ബോധമുള്ള വ്യക്തി നിങ്ങളാണ്. ഈ വ്യക്തിയാണ് ഈശ്വരനുമായി മാനസികമായി ബന്ധപ്പെടുന്ന ധ്യാനിക്കുന്നവൻ (Meditator). നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഒരു രൂപത്തിൽ ഈശ്വരനെ സങ്കൽപ്പിക്കുക. ആ പീഠത്തിൽ ഒരു പൂവ് അർപ്പിക്കുകയും വന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുക. നിങ്ങൾക്ക് സ്വന്തമായി ഒരു പ്രാർത്ഥനയും ചൊല്ലാം: "ഭഗവാനേ, എനിക്ക് മാറ്റാൻ കഴിയാത്ത കാര്യങ്ങളെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കാനുള്ള ശാന്തതയും, മാറ്റാൻ കഴിയുന്നവയെ മാറ്റാനുള്ള ധൈര്യവും, ഇവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാനുള്ള വിവേകവും എനിക്ക് നൽകിയാലും." ഇങ്ങനെ മനസ്സിനെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന വ്യക്തിയാണ് മാനസിക പൂജയിലൂടെയോ ജപത്തിലൂടെയോ ഈശ്വരനുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നത്.

ഇനി മനസ്സിൽ ഈശ്വരനാമം ജപിക്കാൻ തുടങ്ങുക; ഇതാണ് ജപം. നിങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക മന്ത്രമില്ലെങ്കിൽ "ഓം ഈശായ നമഃ" എന്ന് ഉപയോഗിക്കാം. മാനസികമായ ജപത്തിന് ശ്വസനവുമായോ ശബ്ദവുമായോ ബന്ധമില്ല. ജപം ശ്വസനഗതിയുമായി താളാത്മകമാകാൻ പാടില്ല. രണ്ട് ജപങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ആ ചെറിയ ഇടവേള (Interval) ശ്രദ്ധിക്കുക എന്നത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. എല്ലാ ശ്രദ്ധ മാറ്റങ്ങളും (Distraction) സംഭവിക്കുന്നത് ആ ഇടവേളകളിലാണ്. ആ ഇടത്തെക്കുറിച്ച് ബോധവാനാകുന്നത് ശ്രദ്ധ മാറ്റം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും. ജപം നിർത്തുന്ന നിമിഷം നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഇച്ഛാശക്തി ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെന്നും നിങ്ങൾ നിങ്ങൾ തന്നെയാണെന്നും തിരിച്ചറിയുക. ജപത്തിന്റെ വേഗത കൂട്ടാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ ശ്വസനം മാറുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അതിനർത്ഥം ജപം പൂർണ്ണമായും മാനസികമല്ലെന്നും ശബ്ദം അതിൽ കലരുന്നുണ്ടെന്നുമാണ്.

ജപത്തെ ശബ്ദത്തിൽ നിന്നും ശ്വാസത്തിൽ നിന്നും വേർപെടുത്താൻ ഒരു ചെറിയ വിദ്യയുണ്ട്. മനസ്സിൽ ഒരു ചെറിയ ഗണിതക്രിയ ചെയ്യുക—ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു സംഖ്യയെ 10 കൊണ്ട് ഗുണിക്കുക, അതിനോട് 15 കൂട്ടുക, 25 കുറയ്ക്കുക. ഉത്തരം കിട്ടുന്ന ആ മാനസിക തലത്തിൽ ഉടനെ തന്നെ ജപം തുടങ്ങുക. ഇപ്പോൾ ജപം മനസ്സിന്റെ വളരെ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു തലത്തിൽ നടക്കുന്നത് നിങ്ങൾക്ക് കാണാം. അവിടെ നിന്നാണ് നിങ്ങൾ വികാരങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ വീണ്ടും കണക്ക് ചെയ്ത് ആഴം വർദ്ധിപ്പിക്കാം. ഈ പ്രക്രിയയിൽ നിങ്ങൾ സുഖകരമായ ഒരു അവസ്ഥയിലായിരിക്കും.

ജപം നിർത്തുമ്പോൾ നിങ്ങൾ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിലും ഓരോ നിമിഷവും സംഭവിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ നിങ്ങൾ സന്തുഷ്ടനായിരിക്കും. ലോകത്തോടും ശരീരത്തോടും ശ്വാസത്തോടും മനസ്സിനോടും വസ്തുനിഷ്ഠമായിരിക്കുന്നതിലൂടെ നിങ്ങൾ ബോധമുള്ള, അറിവുള്ള ഒരു വ്യക്തിയായി മാറുന്നു. നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾ (Free will) തൽക്കാലം നിർത്തിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരു സമ്മർദ്ദവുമില്ലാതെ, പ്രയത്നമില്ലാതെ ഓരോ നിമിഷത്തെയും നിങ്ങൾ അറിയുന്നു. ഞാൻ "ഓം... ഓം... ഹേ ഗോവിന്ദ" എന്ന് പറയുമ്പോൾ നിങ്ങൾ അത് കേൾക്കുന്നു; അവിടെ വിധിനിർണ്ണയങ്ങളില്ല. നിങ്ങൾ നിങ്ങൾ തന്നെയായി ഇരിക്കുന്നതിൽ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, "എനിക്ക് പുറത്തുനിന്നുള്ള ആശ്വാസങ്ങൾ ആവശ്യമില്ല, ഞാൻ മറ്റുള്ളവർക്ക് ആശ്വാസം നൽകുന്നവനാണ്" എന്ന് നിങ്ങൾക്ക് പറയാം. പുറത്തുനിന്നുള്ള ഒന്നും നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യമില്ല എന്ന തിരിച്ചറിവ് വലിയൊരു കണ്ടെത്തലാണ്.

മാനസിക ജപം

മനുഷ്യന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം ഇച്ഛാശക്തി (Free will) ഉപയോഗിക്കുന്നതിലല്ല, മറിച്ച് അത് ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ നിർത്തിവെക്കാനുള്ള (Suspend) കഴിവിലാണ്. ഇത് മനുഷ്യന്റെ സ്വാഭാവിക അവസ്ഥയാണ്. ജപം പതിവായി ചെയ്യുന്നത് ഇച്ഛാശക്തിയുടെ മേൽ മികച്ച നിയന്ത്രണം ലഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

ധ്യാനത്തിൽ നിങ്ങൾ എത്ര കുറച്ച് സങ്കൽപ്പിക്കുന്നുവോ അത്രയധികം നിങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യത്തോട് അടുക്കുന്നു. പരിചിതമായ വസ്തുക്കളെ സങ്കൽപ്പിക്കുന്നത് വെറും ഭാവനയല്ല, അത് ഓർമ്മിച്ചെടുക്കലാണ് (Recollection). ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ 'ചക്രങ്ങൾ' സങ്കൽപ്പിക്കുന്ന രീതികളുണ്ട്; ഇത് മനസ്സിനെ ഉള്ളിലേക്ക് തിരിക്കാൻ സഹായിക്കുമെങ്കിലും ക്ലാസിക്കൽ അധ്യാപകർ (പരമ്പരാഗത ഗുരുക്കന്മാർ) ഇതിനെ അത്ര പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാറില്ല.

മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം ജീവിതത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാകില്ല. നിങ്ങളുടെ വിശ്വാസവും അർപ്പണബോധവുമാണ് മന്ത്രത്തിന് ശക്തി നൽകുന്നത്. മന്ത്രങ്ങൾ ആവർത്തിക്കുന്നത് മനസ്സിനെ യാന്ത്രികമാക്കുമെന്ന് ചിലർ കരുതിയേക്കാം; എന്നാൽ നിങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ബോധവാനാണെങ്കിൽ അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല. മനസ്സിന് പ്രവചിക്കാവുന്ന ഒരു ജോലി നൽകുകയും അത് അലഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ തിരികെ കൊണ്ടുവരികയുമാണ് നാം ചെയ്യുന്നത്. മാനസിക ജപം പൂർണ്ണമായും മനസ്സിനുള്ളിൽ തന്നെ ആയിരിക്കണം.  

ശബ്ദമുണ്ടാക്കി മന്ത്രിക്കുന്നതോ ശ്വാസഗതിയുമായി അതിനെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതോ, ശരീരം, ശ്വാസം എന്നിവയെ വസ്തുനിഷ്ഠമായി കാണാൻ നാം നേരത്തെ സ്വീകരിച്ച ഘട്ടങ്ങളുടെ ഫലം ഇല്ലാതാക്കും. ജപം എന്നത് പൂർണ്ണമായും ഒരു മാനസിക വ്യായാമമായിരിക്കണം. സൂക്ഷ്മമായ രീതിയിൽ പോലും ശബ്ദം അതിൽ കലരാനോ, ശ്വസനവുമായി താളാത്മകമാകാനോ പാടില്ല. ചില ധ്യാനരീതികൾ ശ്വാസത്തിനൊപ്പം മന്ത്രം ജപിക്കാൻ നിർദ്ദേശിക്കാറുണ്ട്. ശ്വാസം അകത്തേക്ക് എടുക്കുമ്പോൾ മന്ത്രത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗവും പുറത്തേക്ക് വിടുമ്പോൾ അടുത്ത ഭാഗവും ജപിക്കുന്ന രീതിയാണത്. 'സോഹം' (So-ham) ധ്യാനം ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്; ശ്വാസം ഉള്ളിലേക്ക് എടുക്കുമ്പോൾ 'സോ' എന്നും പുറത്തേക്ക് വിടുമ്പോൾ 'ഹം' എന്നും ജപിക്കുന്നു. ഇത് യഥാർത്ഥ മാനസിക ജപമല്ല, കാരണം മാനസ ക്രിയയ്ക്ക് സംസാരവുമായോ ശ്വാസവുമായോ ബന്ധമില്ല. ജപത്തിൽ ഈ പൂർണ്ണത കൈവരിക്കാൻ വർഷങ്ങളുടെ പരിശീലനം ആവശ്യമാണ്. എങ്കിൽ മാത്രമേ നിങ്ങളുടെ വികാരങ്ങൾക്കും ചിന്താ രീതികൾക്കും മേൽ നിങ്ങൾക്ക് ആധിപത്യം ലഭിക്കൂ. പതിവായുള്ള ജപം ഉള്ളിൽ വലിയൊരു ശാന്തതയും ആത്മലീനതയും (Absorption) ഉണ്ടാക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ജപത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന മനസ്സിന്റെ ആ ഭാഗമാണ് സർഗ്ഗാത്മകതയുടെയും അറിവിന്റെയും ഉണർവിന്റെയും കേന്ദ്രം.

മന്ത്രത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന വശം അത് അർത്ഥവത്തായിരിക്കണം എന്നതാണ്. അർത്ഥമില്ലാത്ത വെറും ശബ്ദങ്ങൾ ജപിച്ചിട്ട് അതിനെ മന്ത്രമെന്ന് വിളിക്കാനാവില്ല. ചില ധ്യാനരീതികൾ അർത്ഥം വിശദീകരിക്കാതെ 'ബീജ മന്ത്രങ്ങൾ' മാത്രം നൽകുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. അർത്ഥശൂന്യമായ ശബ്ദങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ പതിനാലോളം ബീജ മന്ത്രങ്ങൾ ഇങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നാൽ ബീജ മന്ത്രങ്ങൾ മാത്രം ജപിക്കുന്നത് നമ്മുടെ ധ്യാന നിർവചനത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്; കാരണം അത് 'സഗുണ ബ്രഹ്മ' സങ്കല്പത്തെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നില്ല. ഈശ്വരന്റെ നാമം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ജപിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ ഒരു സാധാരണ വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് 'ഭക്തൻ' ഉണരുകയുള്ളൂ. ധ്യാനം എന്നത് ഗൗരവമേറിയ ഒരു പരിശീലനമാണ്, അർത്ഥമില്ലാത്ത ശബ്ദങ്ങളാണ് നിങ്ങൾ ജപിക്കുന്നതെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്ക് അതിൽ ഗൗരവം പുലർത്താൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ മന്ത്രം അർത്ഥവത്തായിരിക്കണം. ധ്യാനം എന്നത് ഒരു മാനസിക പ്രാർത്ഥനയാണ്, അത് ഈശ്വരനിൽ കേന്ദ്രീകൃതമാണ്. ആധുനിക ധ്യാനരീതികളിൽ അവർ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു മന്ത്രം നൽകുകയും അതിന് അർത്ഥമില്ലെന്ന് പറയുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ സാഹചര്യം ഏകദേശം ഇതുപോലെയിരിക്കും:

ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ കണ്ണുകൾ അടച്ച് പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് ധ്യാനിക്കുകയായിരുന്നു. പ്രായോഗിക ബുദ്ധിയുള്ളവളായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ജോലി കഴിഞ്ഞു വന്നപ്പോൾ ചോദിച്ചു: "ടോം, നീ എന്താണ് ഈ ചെയ്യുന്നത്?" "ഞാൻ ധ്യാനിക്കുകയാണ്." "എന്താണ് ധ്യാനം? ധ്യാനത്തിൽ നീ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?" "ഞാൻ എന്തോ ഒന്ന് ചെയ്യുന്നു." "എന്തിനുവേണ്ടി?" "മാനസിക സമ്മർദ്ദത്തിൽ (Stress) നിന്ന് ആശ്വാസം ലഭിക്കാൻ." "സമ്മർദ്ദമോ? നിനക്ക് എന്ത് സമ്മർദ്ദമാണുള്ളത്? ജോലിക്ക് പോകുന്നതും, ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്നതും, പാത്രം കഴുകുന്നതും, തുണി നനയ്ക്കുന്നതും, വീട് വൃത്തിയാക്കുന്നതുമെല്ലാം ഞാനാണ്." "എന്റേതായ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ എനിക്കുണ്ട്." "നീ ധ്യാനത്തിൽ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?" "ഞാൻ ഒരു മന്ത്രം ജപിക്കുന്നു." "എന്താണ് മന്ത്രം?" "അതൊരു ശബ്ദമാണ്. അതിന് അർത്ഥമൊന്നുമില്ല, പക്ഷേ അത് എനിക്ക് വേണ്ടി പ്രത്യേകം തിരഞ്ഞെടുത്തതാണ്." "അർത്ഥമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം നിനക്ക് വേണ്ടി മാത്രം ആരോ തിരഞ്ഞെടുത്തെന്നോ? അതെങ്ങനെ? നിന്റെ മൂക്ക് നോക്കിയാണോ അയാൾ അത് തിരഞ്ഞെടുത്തത്?" "നിനക്കതറിയില്ല. ഇത് ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള കാര്യമാണ്. വലിയൊരു സംഭവമാണ്." "നീ അയാൾക്ക് പണം വല്ലതും കൊടുത്തോ?" പ്രായോഗികമതിയായ അവൾ ചോദിച്ചു. "അതെ, നൂറു ഡോളർ കൊടുത്തു." "എന്ത്! അർത്ഥമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദത്തിന് നീ നൂറു ഡോളർ കൊടുത്തെന്നോ? പത്തു ഡോളറിന് ഇതുപോലത്തെ നൂറ് മന്ത്രങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്ക് തരാം. പുതിയൊരു വാക്വം ക്ലീനർ വാങ്ങിത്തരാൻ ഞാൻ എത്ര നാളായി ചോദിക്കുന്നു, അതിന് പണമില്ല. അർത്ഥമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദത്തിന് നൂറു ഡോളർ! എന്താണാ ശബ്ദം?" "ക്ഷമിക്കണം, എനിക്കത് പറഞ്ഞുതരാൻ കഴിയില്ല." "അതെന്താ?" "രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കുമെന്ന് ഞാൻ സത്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എനിക്കത് ആരോടും വെളിപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല."

ഇത്തരം മന്ത്രങ്ങൾ നൽകുന്നവർ ഇതൊക്കെ ചെയ്യാറുണ്ട്; മറ്റാരോടും ഇത് വെളിപ്പെടുത്തില്ല എന്ന കരാറിൽ നിങ്ങളെക്കൊണ്ട് ഒപ്പിടുവിക്കും. എങ്കിൽ മാത്രമേ അവരുടെ ബിസിനസ്സ് മുന്നോട്ട് പോകൂ. "നീ എന്നോട് പോലും പറയില്ലേ?" "ഇല്ല, കഴിയില്ല. ഇതൊരു രഹസ്യമാണ്. ഞാൻ പേപ്പറിൽ ഒപ്പിട്ടതാണ്. എനിക്കത് ലംഘിക്കാൻ കഴിയില്ല." "ഞാൻ വെറും ഒരാളാണോ? ഞാൻ നിന്റെ ഭാര്യയല്ലേ?" "അതിനെന്താ? രഹസ്യം രഹസ്യമാണ്." "നിനക്ക് വേണ്ടി എല്ലാം തന്ന നിന്റെ ഭാര്യക്ക് പോലും നീ ഇത് പറഞ്ഞുതരില്ലേ? എങ്കിൽ ശരി, ഞാൻ ഈ വീട് വിട്ടു പോവുകയാണ്."

അവൾ പെട്ടി പാക്ക് ചെയ്തു തിരിച്ചുവന്നു. അയാൾ അപ്പോഴും കണ്ണടച്ചിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവൾ അലറി വിളിച്ചു പറഞ്ഞു, "ഞാൻ എന്നെന്നേക്കുമായി ഈ വീട് വിടുകയാണ്. നിന്റെ ഈ മന്ത്രം നിനക്ക് ഭക്ഷണം ഉണ്ടാക്കിത്തരുമോ തുണി അലക്കിത്തരുമോ എന്ന് എനിക്കൊന്ന് കാണണം." അവൾ പടിയിറങ്ങിപ്പോയി.

അയാൾ പതുക്കെ കണ്ണുതുറന്നു പറഞ്ഞു, "എന്റെ ദൈവമേ! മന്ത്രം ഫലിച്ചു!"

ആ മന്ത്രം ഭർത്താവിനും ഭാര്യയ്ക്കും ഒരുപോലെ ഫലിച്ചു. അർത്ഥമില്ലാത്ത ശബ്ദത്തിന് നൂറു ഡോളർ നൽകുന്ന ഒരാളിൽ നിന്ന് അവൾക്കും മോചനം ലഭിച്ചു, അയാളുടെ 'സമ്മർദ്ദം' (ഭാര്യ) ഒഴിഞ്ഞുപോവുകയും ചെയ്തു.

ജപം ചെയ്യുമ്പോൾ ഇഷ്ടദേവതയുടെ രൂപം മനസ്സിൽ സങ്കൽപ്പിക്കരുത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇഷ്ടദേവതയെ ദൃശ്യവൽക്കരിക്കുന്നത് ജപത്തിന് മുൻപാണ് ചെയ്യേണ്ടത്. അത് ജപത്തിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ധ്യാനമാണ്. ധ്യാനിക്കുന്നവൻ രണ്ട് തരം മാനസിക പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു. ഒന്നാമത്തേതിൽ ഇഷ്ടദേവതയെ സങ്കൽപ്പിച്ച് മാനസിക പൂജ ചെയ്യുന്നു; രണ്ടാമത്തേതിൽ യാതൊരു രൂപവും സങ്കൽപ്പിക്കാതെ മന്ത്രം ആവർത്തിച്ചു ജപിക്കുന്നു. ജപവും രൂപം സങ്കൽപ്പിക്കലും ഒരേസമയം സാധ്യമല്ല. മനസ്സ് അത്രത്തോളം ക്ഷണികമായതുകൊണ്ട് രണ്ടും ഒരേസമയം നടക്കുന്നു എന്ന് തോന്നാമെങ്കിലും, അത് വെറുമൊരു ശ്രദ്ധ മാറ്റൽ (Distraction) മാത്രമാണ്.

ഈശ്വരൻ എന്നത് നമ്മുടെ ഭാവനയല്ല എന്ന് നാം മനസ്സിലാക്കണം. അതുകൊണ്ടാണ് അടിസ്ഥാനപരമായ അറിവ് (Background knowledge) ഇത്ര പ്രധാനമാകുന്നത്. ഈശ്വരൻ എന്നത് വെറും വിശ്വാസത്തിന്റെ കാര്യമല്ല, അത് ബോധ്യപ്പെടേണ്ട ഒന്നാണ്. ഒരുപാട് കാലം കൂടെ ജീവിക്കുന്ന ആളുകളെപ്പോലും നാം ഇപ്പോഴും മനസ്സിലാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതുപോലെ ഈശ്വരനെയും കാലക്രമേണ വേണം കണ്ടെത്തി മനസ്സിലാക്കാൻ. ഈശ്വരനുമായുള്ള ബന്ധം ആ കണ്ടെത്തലിന്റെ തുടക്കമാണ്.

ഓം തത് സത്